Belirsiz alacak davası kalktı: tazminatta ne değişti?

Bu hafta masamda en sık karşılaştığım soru şuydu: Trafik kazası, iş kazası ya da işçilik alacağı için dava açarken tutar henüz bilinmiyorsa ne yapılacak? 31.07.2026’dan bu yana bu sorunun cevabı değişti; çünkü tazminat davalarında yıllardır kullanılan belirsiz alacak davası artık yok.

Ne değişti?

Belirsiz alacak davası, alacağın tutarının dava açılırken tam olarak belirlenemediği durumlarda, en az bir tutar gösterilerek açılan ve tutar yargılama sırasında netleşince artırılabilen bir dava türüydü. Tazminat davalarında kusur oranı, maluliyet oranı ve aktüerya hesabı çoğu zaman ancak bilirkişi incelemesiyle ortaya çıktığı için bu yol sık kullanılıyordu.

7589 sayılı Kanun (RG 31.07.2026, S. 33326) bu maddeyi kaldırdı (7589 s. K. m. 19) ve kısmi davayı düzenleyen 109. maddeye yeni bir fıkra ekledi (7589 s. K. m. 20). Her iki değişiklik de Kanun’un yayımlandığı 31.07.2026’da yürürlüğe girdi (7589 s. K. m. 26/1-c). Yeni fıkra şöyle:

Alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 109/4

Bence en önemli fark ikinci cümlede. Önceki uygulamada kısmi dava ile belirsiz alacak davası zamanaşımı bakımından ayrışıyordu. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bunu bir trafik kazası davasında şöyle ifade etmişti: “Dava açılmakla, belirsiz alacak davasında alacağın tamamına ilişkin zamanaşımı süresi kesilmekte iken, kısmi davada talep edilmeyen kısım için zamanaşımı süresi işlemeye devam eder.” (Yargıtay 4. HD, 18.01.2024, 2022/1834 E., 2024/617 K.). Yeni hükümle, kısmi davada bir defalık artırma yapıldığında artırılan kısım için de zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılıyor.

31.07.2026’dan önce açılan davalar ne olacak?

Önceden açılmış davalar etkilenmiyor. 7589 sayılı Kanun’un geçiş hükmüne göre yürürlükten kaldırılan 107. madde, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam ediyor (7589 s. K. geçici m. 1/10). Yani 31.07.2026’dan önce belirsiz alacak davası olarak açılmış bir tazminat ya da işçilik alacağı davasında talep artırımı eski kurallara göre yapılacak. Kanun yayımlandığı 31.07.2026 günü yürürlüğe girdiği ve geçiş hükmü yalnızca bu tarihten önce açılan davalardan söz ettiği için, 31.07.2026 günü ve sonrasında açılan davalara yeni kural uygulanıyor. Kanun koyucu aynı geçici maddenin başka bir fıkrasında “yürürlüğe girdiği tarihten sonra açılan davalar” ifadesini kullanmış; iki ifade bilinçli olarak ayrılmış görünüyor. Usul kurallarının yürürlüğe girdikleri andan itibaren derhâl uygulanması ilkesi de aynı sonucu destekliyor (HMK m. 448). Nitekim Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, geçiş hükmünü uygularken davanın açıldığı tarihi esas almıştır (11.09.2026, 2026/1899 E., 2026/1513 K.). Bu davalarda belirsiz alacak davası seçeneği yok; tutarın tamamı bilinmiyorsa dava kısmi dava olarak açılıyor ve artırma 109. maddenin dördüncü fıkrasına göre yapılıyor.

Trafik kazası, iş kazası ve işçilik alacaklarında etkisi ne?

Bu üç alanda da ortak sorun aynı: Zarar ya da alacak tutarı çoğu zaman dava açılırken bilinmiyor. Trafik kazası ve iş kazası tazminatında maluliyet oranı ve aktüerya hesabı, işçilik alacaklarında ise ücret ve çalışma süresine ilişkin bilirkişi hesabı belirleyici oluyor. İş mahkemelerinde, İş Mahkemeleri Kanunu’nda hüküm bulunmayan hâllerde HMK uygulandığı için yeni kural işçilik alacağı davalarını da kapsıyor (7036 s. İMK m. 9).

Uygulamada dikkat edilmesi gereken nokta, artırma hakkının yalnızca bir kez kullanılabilmesi. Bu nedenle artırmanın, tutarı netleştiren bilirkişi incelemesi ve itirazlar tamamlandıktan sonra, tahkikat sona ermeden yapılması önem taşıyor. Islah ise HMK’da ayrıca düzenlenmiş ve aynı davada bir kez kullanılabilen ayrı bir kurum olarak duruyor (HMK m. 176/2). Yeni hüküm, eski belirsiz alacak davasındaki artırımın yapısını izliyor. Yargıtay o dönemde artırımın ıslah olmadığını, artırım dilekçesinin ıslah dilekçesi gibi değerlendirilemeyeceğini kabul etmişti; Daireye göre “alacağın belirli hale gelmesinden sonra ıslaha gerek olmaksızın dava değerinin her zaman artırılabileceği” gözetilmeliydi (Yargıtay 4. HD, 28.01.2021, 2020/1833 E., 2021/294 K.). 109. maddenin dördüncü fıkrası da artırımı “iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın” ayrı bir hak olarak düzenlediğinden, bir kez artırım yapılmış olması ıslah hakkını tüketmiyor; ıslah, şartları varsa ayrıca kullanılabiliyor. Yeni fıkraya ilişkin henüz bir Yargıtay kararı bulunmadığından bu sonuç, kanun metnine ve önceki uygulamaya dayanıyor.

Harç tarafında 7589 sayılı Kanun bir değişiklik yapmadı. Peşin harç dava dilekçesinde gösterilen değer üzerinden alınmaya devam ediyor; ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan maddi ve manevi tazminat davalarında peşin harç oranı, karar ve ilam harcının dörtte biri yerine yirmide biri olarak uygulanıyor (492 s. Harçlar K. m. 28/1-a). Yargılama sırasında değerin dilekçedekinden fazla olduğu anlaşılırsa eksik harç tamamlanmadıkça davaya devam edilmiyor (492 s. Harçlar K. m. 30) ve yargı harçları ödenmedikçe sonraki işlemler yapılamıyor (492 s. Harçlar K. m. 32). Talep artırıldığında da artırılan tutar üzerinden nispi harcın tamamlanması gerekiyor. Yargıtay, değer artırımında harç yatırılmamışsa davacıya usulünce süre verilmesini, harç “tamamlanırsa ıslah edilen miktar üzerinden, aksi takdirde dava dilekçesinde gösterilen miktar üzerinden hüküm kurulması” gerektiğini kabul ediyor (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 24.05.2023, 2022/44 E., 2023/508 K. kararında aktarılan Daire bozma gerekçesi). Bu ilke ıslah için söylenmiş olsa da 109/4’teki artırım da bir değer artırımı olduğundan aynı sonuç uygulanacaktır: Harç süresinde tamamlanmazsa artırılan kısım hükme esas alınmaz.

Pratikte ne değişiyor?

• 31.07.2026 ve sonrasında açılan davalarda belirsiz alacak davası açılamıyor; tutarı bilinmeyen alacak kısmi dava olarak açılıyor.
• Dava dilekçesinde davanın kısmi dava olduğu açıkça yazılmalı. Kalan kısımdan açıkça feragat edilmedikçe kısmi dava açmak feragat anlamına gelmiyor (HMK m. 109/3).
• Talep tahkikatın sona ermesine kadar ve yalnızca bir kez artırılabiliyor; artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinde kesilmiş sayılıyor.
• Artırılan tutarın harcı yatırılmalı; mahkemenin verdiği süre içinde yatırılmazsa hüküm dava dilekçesindeki tutar üzerinden kurulur.
• Artırım ıslah hakkını tüketmiyor; ıslah ayrıca kullanılabiliyor.
• 31.07.2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davaları eski hükme göre sürüyor.
• 31.07.2026 günü açılan davalar da yeni kurala tabi.
• Yeni fıkraya ilişkin henüz Yargıtay kararı yok; ilk kararları izlemeye devam ediyorum.

Kaynakça

1. 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, m. 19, 20, geçici m. 1/10, m. 26 (RG 31.07.2026, S. 33326)
2. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 107 (mülga), 109, 176, 448 (güncel metin: mevzuat.gov.tr)
3. 492 sayılı Harçlar Kanunu, m. 28, 30, 32 (güncel metin: mevzuat.gov.tr)
4. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 9 (güncel metin: mevzuat.gov.tr)
5. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 18.01.2024 tarihli, 2022/1834 E., 2024/617 K.
6. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 28.01.2021 tarihli, 2020/1833 E., 2021/294 K.
7. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 24.05.2023 tarihli, 2022/44 E., 2023/508 K.
8. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 11.09.2026 tarihli, 2026/1899 E., 2026/1513 K.