Yabancıların çalışma izni nasıl alınır, kimler muaftır?

Türkiye’de bir yabancıyı işe almak isteyen işveren de, burada çalışmak isteyen yabancı da önce aynı soruyu sorar: Çalışma izni nasıl alınır? Kimler izin almadan ya da yalnızca “muafiyet” belgesiyle çalışabilir? İzin kaç yıl için verilir, ne zaman ve nasıl uzatılır? Başvuru hangi kriterlere göre değerlendirilir, 2026 yılında ne kadar harç ödenir? Başvuru reddedilirse ne yapılır ve izinsiz çalışmanın yaptırımları nelerdir? Bu yazıda bu sorulara sırayla cevap veriyorum.

Çalışma izni nedir, hangi mevzuatta düzenlenir?

Çalışma izni, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının resmî bir belge olarak düzenlediği ve geçerli olduğu süre boyunca yabancıya Türkiye’de çalışma ve ikamet hakkı veren izindir (6735 s. UİK m. 3/1-c). Konunun temel kanunu, 13.08.2016 tarihinde yürürlüğe giren 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’dur. Ayrıntılar ise 02.02.2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’nde yer alır.

Kanun, çalışma izni olmadan çalışmayı da çalıştırmayı da açıkça yasaklar:

Bu Kanun kapsamında yer alan yabancıların çalışma izni olmaksızın Türkiye’de çalışmaları veya çalıştırılmaları yasaktır.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m. 6/2

Başvuruları Bakanlık bünyesindeki Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü (UİGM) değerlendirir. Başvurular elektronik ortamda, Bakanlığın başvuru sistemi üzerinden yapılır (Yönetmelik m. 11/1). Uygulamada bu sistem “e-İzin” olarak bilinir ve e-Devlet üzerinden de erişilir.

Yazıda sık geçecek birkaç terimi baştan açıklayayım:

• Çalışma izni muafiyeti: Bakanlığın düzenlediği ve yabancıya, çalışma izni almaksızın belirli bir süre çalışma ve ikamet hakkı veren belgedir (6735 s. UİK m. 3/1-ç). “Muafiyet” denmesine rağmen yine Bakanlıktan alınması gerekir.
• Kanuni çalışma izni süresi: Yabancının, kanuni yükümlülüklerini (ör. sigorta bildirimi) yerine getirerek çalışma izniyle çalıştığı süredir (6735 s. UİK m. 3/1-e). Süresiz çalışma izni için gereken sekiz yıl bu süreyle hesaplanır.
• Bağımsız çalışma izni: Yabancıya Türkiye’de kendi ad ve hesabına, yani bir işverene bağlı olmadan çalışma hakkı veren izindir (6735 s. UİK m. 3/1-a).
• Turkuaz Kart: Nitelikli sayılan yabancıya süresiz çalışma hakkı, eşine ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ikamet hakkı veren belgedir (6735 s. UİK m. 3/1-ğ).
• Yetkili aracı kurum: Bakanlığın yetkilendirdiği ve başvuruları yabancı veya işveren adına yapabilen kurum ya da kuruluştur (6735 s. UİK m. 3/1-i, m. 7/2).

Yazıda 6735 sayılı Kanun’u “UİK”, Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği’ni “Yönetmelik”, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nu “YUKK” diye kısaltıyorum. Mevzuat metinleri mevzuat.gov.tr’deki güncel hâlleriyle kontrol edildi. Kanunda 2018’deki 703 sayılı KHK dışında değişiklik görünmüyor. Yönetmelikte ise 15.10.2024 tarihli değişiklik işlenmiş durumda.

Kimlerin çalışma izni alması gerekir, kimler izinsiz çalışabilir?

Türkiye’de bağımlı ya da bağımsız çalışacak her yabancı, kural olarak çalışmaya başlamadan önce çalışma izni almak zorundadır (Yönetmelik m. 12/1). Kanun; Türkiye’de çalışmak, bir işveren yanında mesleki eğitim görmek ya da staj yapmak için başvuran yabancıları, sınır ötesi hizmet sunan yabancıları ve bunları çalıştıran gerçek ve tüzel kişileri kapsar (6735 s. UİK m. 2/1). Yani staj ve mesleki eğitim de kapsam içindedir.

Bu kuralın üç tür istisnası vardır. Bunları birbirinden ayırmak önemlidir:

1. Hiç izin almadan çalışabilenler: Başka kanunlarda ya da Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarda izinsiz çalışabileceği belirtilen yabancılar (6735 s. UİK m. 6/3). Örneğin doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlıktan ayrılan ve “Mavi Kart” sahibi olanlar çalışma izni almadan çalışabilir (6735 s. UİK m. 6/4, Yönetmelik m. 14). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları da Türkiye’de kamu kurum ve kuruluşlarında izinsiz çalışabilir; ancak bunların dışında çalışacaklarsa izin almaları gerekir (Yönetmelik m. 35/1). Bu kişilerin çalışmaya başlaması ve çalışmanın sona ermesi Bakanlığa bildirilir (Yönetmelik m. 12/2).
2. Çalışma izni muafiyeti alarak çalışabilenler: Kısa süreli ve belirli nitelikteki işler için çalışma izni yerine muafiyet alınır. Liste aşağıda.
3. Çalışma izni almakla birlikte kolaylıklardan yararlananlar: Nitelikli işgücü, Türk soylular, Türk vatandaşıyla evli olanlar gibi gruplara Kanun’un 16. maddesi uyarınca sürelerde ve değerlendirme kriterlerinde istisnalar tanınabilir.

Uluslararası koruma başvurusu sahipleri ve şartlı mülteciler başvuru tarihinden, geçici koruma sağlanan yabancılar ise kimlik belgesinin düzenlendiği tarihten altı ay sonra çalışma izni ya da muafiyeti için başvurabilir (6735 s. UİK m. 17/1). Bu kişilere izin verilmesinde İçişleri Bakanlığının olumlu görüşü aranır.

Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda örgün öğretime kayıtlı yabancı öğrenciler de çalışma izni alarak çalışabilir. Ön lisans ve lisans öğrencileri öğrenimlerinin ilk yılını tamamladıktan sonra başvurabilir ve yalnızca kısmi süreli çalışabilir. Bu sınırlamalar lisansüstü öğrencilere uygulanmaz (6735 s. UİK m. 19/1-2).

Bazı meslekler kanunlarla Türk vatandaşlarına ayrılmıştır. Bu işler için yapılan çalışma izni başvuruları reddedilir (6735 s. UİK m. 9/1-ç). UİGM’nin yayımladığı listede örneğin avukatlık, noterlik, eczacılık, diş hekimliği, veteriner hekimlik, mali müşavirlik, arabuluculuk, turist rehberliği, özel güvenlik görevliliği ve kara sularında kaptanlık ile tayfalık yer alıyor.

Çalışma izni muafiyeti kimlere, ne kadar süreyle verilir?

Çalışma izni muafiyeti, Yönetmelik’in 48. maddesinde sayılan yabancılara ve o maddede yazan süreleri aşmamak üzere verilir. Önemli olanlar şunlardır:

Muafiyet kapsamındaki yabancı	En uzun süre	Dayanak
Bilimsel, kültürel ve sanatsal faaliyetler kapsamında çalışacaklar	1 ay	Yönetmelik m. 48/1-a
İhraç/ithal edilen mal ve hizmetlerle ilgili eğitim, ithal makinenin montajı, bakımı, onarımı; arızalı aracın tamiri için gelenler	Toplam 3 ay	m. 48/1-b
Sınır ötesi hizmet sunucuları	3 ay	m. 48/1-c
Türkiye’de ikamet etmeyen anonim şirket yönetim kurulu üyeleri; diğer şirketlerin yönetici olmayan ortakları	3 ay	m. 48/1-ç
Sportif faaliyetler kapsamında çalışacaklar	4 ay	m. 48/1-e
Mevsimlik tarım ve hayvancılık işlerinde çalışacaklar (UİGM’nin belirlediği işler)	6 ay	m. 48/1-g
Türkiye’ye önemli katkı sağlayacağı ilgili kamu kurumlarınca bildirilenler	3 yıl (15.10.2024’ten önce 6 ay)	m. 48/1-h
Tur operatörü temsilcileri	8 ay	m. 48/1-ı
Uygun görülen uluslararası stajyer ve gençlik değişim programlarındaki stajyerler	12 ay	m. 48/1-i
Gençlik ve Spor Bakanlığı veya TFF’nin uygun görüşüyle profesyonel sporcu, antrenör ve spor elemanları	Sözleşme süresince	m. 48/1-k
Türkiye’de örgün öğretime kayıtlı olup zorunlu staj yapan öğrenciler	Zorunlu staj süresince	m. 48/1-n
Tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık eğitimi alanlar	Eğitim süresince	m. 48/1-s
Daimi basın kartı kapsamında gelen yabancı basın mensupları (İletişim Başkanlığının uygun görüşüyle)	Görev süresince	m. 48/1-t

Muafiyete ilişkin dikkat edilecek kurallar şunlardır:

• Yurt içinden yapılacak muafiyet başvurusu, yabancının Türkiye’de yasal olarak bulunduğu süre içinde yapılmalıdır (Yönetmelik m. 49/3). Bu hüküm 15.10.2024 tarihli değişiklikle getirildi. Önceki metinde Türkiye’ye girişten itibaren 30 günlük bir süre vardı.
• Muafiyet, yabancının talep ettiği süreyle ve 48. maddedeki sınırı aşmamak üzere verilir. Süre uzatma başvurusu yapılamaz (Yönetmelik m. 51/1, 51/3). Çalışma bu süreyi aşacaksa çalışma izni alınması zorunludur (m. 53/4).
• Aynı muafiyet için yeniden başvurmak üzere beklemek gerekir. (b) ve (c) bentlerinde altı ay, diğer muafiyetlerde on iki ay geçmelidir. Tur operatörü temsilcilerinde ise takvim yılı esas alınır (Yönetmelik m. 53/1).
• Üç aydan kısa süreli muafiyetlerden harç alınmaz (Yönetmelik m. 58/8).
• Muafiyetle geçen süreler, ileride süresiz çalışma izni ya da uzun dönem ikamet izni için gereken sürelere sayılmaz.

Çalışma izni muafiyetiyle geçirilen süreler, kanuni çalışma izni veya ikamet izni sürelerinin hesabında dikkate alınmaz.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m. 13/6

UİGM’nin 17.09.2026 tarihli duyurusuna göre bu tarihten itibaren yapılacak muafiyet başvuruları Bakanlığın yeni başvuru adresi (calismaizni.csgb.gov.tr) üzerinden yapılmalıdır. Daha önce yapılmış başvuruların takibi eski sistemden sürdürülebilir.

Çalışma izninin türleri nelerdir?

6735 sayılı Kanun dört tür çalışma izni öngörür: süreli çalışma izni, süresiz çalışma izni, bağımsız çalışma izni ve Turkuaz Kart. Aşağıdaki tablo bunları karşılaştırıyor:

Tür	Kime verilir?	Süre	Dayanak
Süreli çalışma izni	Belirli bir işverene bağlı, belirli bir işte çalışacak yabancıya	İlk başvuruda en çok 1 yıl; uzatmalarda 2 ve 3 yıla kadar	6735 s. UİK m. 10/1-2
Süresiz çalışma izni	Uzun dönem ikamet izni ya da en az 8 yıl kanuni çalışma izni olan yabancıya	Süresiz; belge her 5 yılda yenilenir	6735 s. UİK m. 10/3-4, Yönetmelik m. 28/4
Bağımsız çalışma izni	Kendi ad ve hesabına çalışacak profesyonel meslek mensubu, şirket ortağı yönetici gibi yabancılara	Süreli; ama 1-2-3 yıl sınırlarına tabi değil	6735 s. UİK m. 10/6-8, Yönetmelik m. 29
Turkuaz Kart	Nitelikli sayılan yabancıya	İlk 3 yıl geçiş süresi; sonra süresiz	6735 s. UİK m. 11

Süreli çalışma izni

Süreli çalışma izni en yaygın türdür. İşveren adına, belirli bir işyerinde veya aynı işkolundaki işyerlerinde, belirli bir işte çalışmak şartıyla verilir. İzin iş sözleşmesinin süresini aşamaz. Bir işverene bağlı olarak verilen izin, düzenlendiği işyeri ve adreste geçerlidir (Yönetmelik m. 57/4). Aynı işverenin başka bir şubesinde ya da farklı bir görevde çalışmak için önceden sistem üzerinden değişiklik başvurusu yapılmalıdır (Yönetmelik m. 26).

Süresiz çalışma izni

Türkiye’de uzun dönem ikamet izni olan ya da en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunan yabancı süresiz çalışma iznine başvurabilir. Ancak şartları taşımak mutlak hak sağlamaz; Bakanlık yine uluslararası işgücü politikasına göre değerlendirme yapar (6735 s. UİK m. 10/3). Süresiz çalışma izni olan yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı haklardan ve özel kanunlardaki istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Seçme, seçilme, kamu görevine girme hakkı ve askerlik yükümlülüğü yoktur (6735 s. UİK m. 10/4).

Süresiz izin, bağımsız ya da bir veya birden fazla işverene bağlı çalışma hakkı verir. Ancak yeni işyerinde çalışmaya başlamadan en geç on gün önce Bakanlığa bildirim yapılması gerekir (Yönetmelik m. 28/2). Belge her beş yılda bir yenilenir. Yenileme başvurusu beş yıllık sürenin dolmasından önceki altı ay içinde ve her durumda süre dolmadan yapılmalıdır. Yenilenmeyen izin askıya alınır (Yönetmelik m. 28/4, 30/3).

Bağımsız çalışma izni

Bağımsız çalışma izni, UİGM’nin belirlediği profesyonel meslek mensuplarına, Türkiye’de uzun süre hizmet sunacak sınır ötesi hizmet sunuculara ve şirket ortağı yöneticilere verilebilir. Limited şirketin ortağı olan müdürü, anonim şirketin ortağı olan yönetim kurulu üyesi ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin yönetici komandite ortağı bu kapsamdadır (6735 s. UİK m. 10/5, Yönetmelik m. 29/1). Değerlendirmede eğitim düzeyi, mesleki deneyim, bilim ve teknolojiye katkı, yatırımın ekonomiye ve istihdama etkisi ve şirket ortağıysa sermaye payı dikkate alınır (6735 s. UİK m. 10/7).

Turkuaz Kart

Turkuaz Kart; akademik alanda uluslararası kabul görmüş çalışmaları olan, bilim, sanayi ve teknolojide stratejik bir alanda öne çıkmış ya da ihracat, istihdam veya yatırım kapasitesiyle ekonomiye önemli katkı sağlayan veya sağlaması beklenen “nitelikli yabancılara” verilir (6735 s. UİK m. 11/1, 11/5). Kartın ilk üç yılı geçiş süresidir. Geçiş süresi kaydının kaldırılması için başvuru, bu sürenin dolmasına 180 gün kala başlar ve süre dolmadan yapılmalıdır. Süresinde başvurulmazsa kart geçersiz hâle gelir (6735 s. UİK m. 11/2). Kart sahibinin eşine ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ikamet izni yerine geçen belge verilir (m. 11/3). Başvuru usulü 14.03.2017 tarihli Turkuaz Kart Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir (Yönetmelik m. 47). Geçici koruma sağlanan yabancılara Turkuaz Kart verilmez (6735 s. UİK m. 11/6).

İstisnai olarak daha uzun süreli izin alabilenler

Kanun, bazı yabancılar için süre ve değerlendirme kriterleri bakımından istisna tanınmasına izin verir (6735 s. UİK m. 16). Yönetmelik bu istisnaları şöyle somutlaştırır:

Yabancı	Verilebilecek en uzun izin	Dayanak
Nitelikli işgücü ve nitelikli yatırımcı	5 yıla kadar	Yönetmelik m. 32/6
Türk soylu yabancı	5 yıla kadar (sözleşme süresini aşmamak üzere)	m. 34/5
KKTC vatandaşı	5 yıla kadar; değerlendirme kriterleri uygulanmaz	m. 35/2
Belirli süreli projede çalışacak yabancı	3 yıla kadar	m. 33
Türk vatandaşıyla en az 3 yıl Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayan yabancı	3 yıla kadar	m. 36
Alanında uluslararası düzeyde temayüz etmiş yabancı	3 yıla kadar; değerlendirme kriterleri uygulanmaz	m. 38
Yabancı öğretim elemanı (YÖK ön izniyle)	3 yıla kadar	m. 39
Muafiyet süresini aşacak sınır ötesi hizmet sunucusu	3 yıla kadar; uzatılamaz	m. 45/2-3
Şirket içi çalışan değişimiyle yönetici veya uzman olarak gelen yabancı	2 yıla kadar; bir kez 1 yıl uzatılabilir	m. 46/1, 46/3

Çalışma izni ne kadar süreyle verilir ve nasıl uzatılır?

Bir işverene bağlı çalışacak yabancıya ilk başvuruda en çok bir yıllık izin verilir. Aynı işveren yanında ilk uzatmada en çok iki, sonraki uzatmalarda en çok üç yıl verilebilir. Kanun metni şöyledir:

Başvurunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla, gerçek veya tüzel kişiye ya da kamu kurum veya kuruluşuna ait belirli bir işyerinde veya bunların aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak şartıyla ilk başvuruda en çok bir yıl geçerli çalışma izni verilir.
Bu Kanunun 7 nci maddesine göre yapılacak uzatma başvurusunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya aynı işverene bağlı olarak ilk uzatma başvurusunda en çok iki yıl, sonraki uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar çalışma izni verilir. Ancak, farklı bir işveren yanında çalışmak üzere yapılan başvurular bu maddenin birinci fıkrası kapsamında değerlendirilir.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m. 10/1-2

Burada iki ayrıntı önemlidir. Birincisi, “en çok” ifadesi bir üst sınırdır; Bakanlık daha kısa süre verebilir. İkincisi, işveren değişirse uzatma yapılmaz. Yeni işveren için yapılan başvuru ilk başvuru gibi değerlendirilir ve yine en çok bir yıllık izin verilir.

Uzatma başvurusunun zamanı Kanun’da kesin olarak belirlenmiştir:

Çalışma izni uzatma başvurusu, çalışma izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her durumda çalışma izni süresi dolmadan yapılır. Bu süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m. 7/3

Uzatma başvurusunu süresinde tamamlayan yabancı, iznin bittiği tarihten itibaren başvuru sonuçlanıncaya kadar ve her durumda en fazla 90 gün çalışmaya devam edebilir. Bunun şartı, yapılan işin ve işyerinin değişmemesidir (Yönetmelik m. 27/5). Talep edilirse bu durumu gösteren ve harca tabi olmayan bir “süre uzatma müracaat belgesi” verilir (m. 27/6). Uzatma kabul edilirse yeni süre, önceki iznin bittiği günü izleyen günden başlar (m. 27/7).

Bakanlığın açıklamasına göre uzatmada yabancının önceki izin dönemindeki durumu ve sosyal güvenlik kayıtları; işverenin ise ekonomiye ve istihdama katkısı, mali durumu ve ödediği vergiler gibi hususlar dikkate alınıyor. Uzatma yapılmazsa veya başvuru reddedilirse ve yabancının başka geçerli bir ikamet izni yoksa, Bakanlık sayfasında yabancının 10 gün içinde ülkeden çıkması gerektiği belirtiliyor.

İşlem	Süre	Başlangıç	Dayanak
İlk çalışma izni (bir işverene bağlı)	En çok 1 yıl	İzin başlangıç tarihi	6735 s. UİK m. 10/1
İlk uzatma (aynı işveren)	En çok 2 yıl	Önceki iznin bitimini izleyen gün	m. 10/2, Yönetmelik m. 27/7
Sonraki uzatmalar (aynı işveren)	En çok 3 yıl	Önceki iznin bitimini izleyen gün	m. 10/2
Uzatma başvurusu	Bitişe 60 gün kala başlar; bitişten önce yapılmalı	İznin bitiş tarihi	m. 7/3
Uzatma incelenirken çalışmaya devam	En fazla 90 gün	İznin bitiş tarihi	Yönetmelik m. 27/5
Süresiz izin belgesinin yenilenmesi	Her 5 yılda; son 6 ay içinde başvuru	İzin başlangıç tarihi	Yönetmelik m. 28/4
Turkuaz Kart geçiş kaydının kaldırılması	Geçiş süresinin bitmesine 180 gün kala başlar	3 yıllık geçiş süresinin sonu	6735 s. UİK m. 11/2

Çalışma izni ve muafiyeti, pasaportun geçerlilik süresinden 60 gün daha kısa düzenlenir (6735 s. UİK m. 24/1). Pasaportu yakında bitecek yabancıya istenen süreden kısa izin verilebilir. Bu yüzden başvurudan önce pasaportun süresini kontrol etmek gerekir.

Çalışma izni başvurusu nasıl ve nereye yapılır?

Başvuru yurt içinde doğrudan Bakanlığa, yurt dışında ise yabancının vatandaşı olduğu ya da yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçiliği veya başkonsolosluğuna yapılır (6735 s. UİK m. 7/1). Bir işverene bağlı çalışılacaksa başvuruyu sistem üzerinden işveren tamamlar. Bağımsız çalışma izni ve süresiz çalışma izninde başvuruyu yabancının kendisi yapar. Başvuru yetkili aracı kurum aracılığıyla da yapılabilir (m. 7/2).

1. Yurt dışından başvuru

Yabancının Türkiye’de en az altı ay süreli geçerli ikamet izni yoksa başvuru yurt dışından yapılır. Adımlar şöyledir:

1. Yabancı, ülkesindeki Türk dış temsilciliğine çalışma vizesi başvurusu yapar. Bakanlığın açıklamasına göre dış temsilcilik bir referans numarası verir ve yabancı bu numarayı işverene iletir.
2. İşveren, referans numarası ve istenen belgelerle başvuruyu sistem üzerinden onaylar. Bu onay, vize başvurusundan itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır (Yönetmelik m. 17/1-a, 17/2). Süresinde tamamlanmayan başvuru reddedilir (m. 23/1-h).
3. İzin verilirse yabancı, iznin geçerlilik başlangıcından itibaren altı ay içinde Türkiye’ye gelmek zorundadır. Gelmezse izin iptal edilir (6735 s. UİK m. 12/2).
4. Yabancı Türkiye’ye girişten itibaren en geç 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydını yaptırmalıdır (YUKK m. 26/2).
5. Yabancı, yurda girişten itibaren bir ay içinde ve her durumda izin başlangıcından itibaren altı ay içinde, sosyal güvenlik yükümlülükleri yerine getirilerek çalışmaya başlamalıdır (Yönetmelik m. 25/2).

2. Yurt içinden başvuru

Türkiye’de bulunan yabancı adına yurt içinden başvuru yapılabilmesi için kural olarak yabancının en az altı ay süreli geçerli bir ikamet izni olmalıdır:

Üçüncü fıkra kapsamında Genel Müdürlükçe belirlenen yabancıların çalışma izni başvuruları hariç olmak üzere yurtiçinden yapılacak çalışma izni başvurularında yabancıya ait en az altı ay süreli geçerli bir ikamet izninin bulunması gerekir.

Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği, m. 15/4

UİGM, bazı yabancı grupları için ikamet izni olmadan da sistem üzerinden başvuru imkânı tanıyabilir ve bu özel şartları altı ayda bir güncelleyerek internet sitesinde yayımlar (Yönetmelik m. 15/3). Yurt içinden başvuruda yabancının yabancı kimlik numarası olması gerekir. Bağımlı çalışmada işverenin, bağımsız ve süresiz izinde yabancının elektronik tebligat adresi bulunmalıdır (Yönetmelik m. 16/1). İnsan ticaretine konu olabilecek alanlarda çalışacak yabancılar için uzatma dahil yurt içinden başvuru yapılamaz; başvuru dış temsilcilik üzerinden yapılır (m. 15/6). Yurt içinden alınan izinde yabancı, izin başlangıcından itibaren bir ay içinde çalışmaya başlamalıdır (m. 25/1).

3. Hangi bilgi ve belgeler istenir?

İstenen belgeleri UİGM belirler ve internet sitesinde yayımlar (Yönetmelik m. 15/8). Bakanlığın listesine göre genel olarak şunlar istenir:

• İşveren ve yabancının imzaladığı iş sözleşmesi,
• Pasaport sureti (Latin harfli değilse onaylı çevirisi). Başvuru tarihinde 60 günden az süresi kalan pasaportla yapılan başvurular işleme alınmıyor,
• Diploma veya geçici mezuniyet belgesinin onaylı Türkçe çevirisi (bazı meslekler için zorunlu),
• Şirketin son sermaye ve ortaklık yapısını gösteren Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi,
• Son yıla ait, vergi dairesi veya yeminli mali müşavir onaylı bilanço ve kâr/zarar tablosu,
• Son altı ay içinde çekilmiş biyometrik fotoğraf,
• Sektöre göre ek belgeler: sağlık ve eğitimde ön izin belgesi, turizmde işletme belgesi, pilotlarda lisans, yurt dışında okumuş mühendis ve mimarlarda denklik belgesi gibi.

Başvurunun elektronik imzayla yapılması gerekiyor. Bakanlık, işyeri kaydını oluşturacak SGK e-bildirge kullanıcısının kendi adına elektronik imzası olması gerektiğini ve başvuru için kâğıt evrak gönderilmeyeceğini belirtiyor. Sahte veya yanıltıcı belge sunulduğu anlaşılırsa başvuru reddedilir ve durum adli mercilere bildirilir (Yönetmelik m. 15/2).

4. Ön izin gereken meslekler

Mesleki yeterlilik gerektiren sağlık ve eğitim hizmetlerinde çalışacak yabancılar için ön izin zorunludur. Ön izni sağlık hizmetlerinde Sağlık Bakanlığı, eğitim hizmetlerinde Millî Eğitim Bakanlığı verir (6735 s. UİK m. 8/1-2). Yükseköğretim kurumlarında çalışacak yabancı öğretim elemanlarına izin, Yükseköğretim Kurulunun ön iznine dayanılarak verilir (m. 8/4). Uzatma başvuruları da ön izne tabidir (m. 8/5). Ar-Ge merkezi olan firmalarda Ar-Ge personeli olarak çalışacak yabancılar için ilgili bakanlığın olumlu görüşü aranır (m. 8/6, Yönetmelik m. 40).

5. Başvuru ne kadar sürede sonuçlanır?

Usulüne uygun ve belgeleri tam başvurular 30 gün içinde sonuçlandırılır (6735 s. UİK m. 7/8). Bu süre, başvurunun sistemde tamamlandığı ya da ek belge istenmişse belgelerin yüklendiği tarihten başlar (Yönetmelik m. 21/2). Eksik belge varsa değerlendirme ertelenir. Eksikliklerin tamamlanma süresi, resmî makamdan belgelendirilen mücbir sebep dışında 30 günü aşamaz. Süresinde tamamlanmayan başvuru reddedilir (6735 s. UİK m. 7/7). Başka kurumlardan görüş istenirse bu kurumlar 15 gün içinde cevap verir. Süresinde verilmeyen görüş olumlu sayılır (Yönetmelik m. 18/3).

Başvuru hangi kriterlere göre değerlendirilir?

Başvurular, Kanun’daki genel ilkelerin yanında UİGM’nin belirlediği çalışma izni değerlendirme kriterlerine göre incelenir (6735 s. UİK m. 7/4, 7/6, Yönetmelik m. 21-22). Bu kriterler bir kanun ya da yönetmelik değildir; UİGM tarafından belirlenip internet sitesinde yayımlanır ve değiştirilebilir. Bu yazı, sitede yer alan ve 01.10.2024’te yürürlüğe giren metne dayanıyor. Sermaye ve satış eşikleri 01.01.2025’ten itibaren uygulanıyor. Bazı maddeler ise 03.08.2026 itibarıyla güncellenmiş.

Kriter	Genel kural
İstihdam	Bilanço esasına tabi işyerinde, istihdam edilecek her yabancı için en az 5 Türk vatandaşı çalıştırılması esastır. Son yıl net satışı 50.000.000 TL veya üzeri olan işyerinde 5 yabancıya kadar bu kriter uygulanmaz.
Mali yeterlilik (yeni kurulan işyeri)	Ödenmiş sermaye en az 500.000 TL.
Mali yeterlilik (faaliyetteki işyeri)	Ödenmiş sermaye en az 500.000 TL veya net satış en az 8.000.000 TL veya ihracat en az 150.000 ABD doları.
Ücret (brüt asgari ücretin katı olarak, en az)	Üst düzey yönetici ve pilot: 5 kat; mühendis ve mimar: 4 kat; diğer yöneticiler: 3 kat; uzmanlık ve ustalık gerektiren işler: 2 kat; ev hizmetleri ve diğer işler: asgari ücret.
Şirket ortağı yabancı	İşyerinin ödenmiş sermayesi en az 500.000 TL olmak koşuluyla yabancının sermaye payı en az 500.000 TL ve ortaklık payı en az yüzde 20 olmalı. Ayrıca işyerinde en az 5 Türk vatandaşı çalıştırılmalı; ilk izin bu yönden şerhli verilir ve ilk iznin yedinci ayından itibaren her ay 5 Türk vatandaşı istihdamı aranır. Sermaye payı 100.000 ABD doları ve üzeri olan ortak için bu iki şart uygulanmaz.

Kriterlerin önemli istisnaları da vardır. Anne, babası veya çocuğu Türk vatandaşı olan, insani ikamet izni olan, insan ticareti mağduru, vatansız, uzun dönem ikamet izni olan, en az üç yıldır Türk vatandaşıyla evlilik birliği içinde yaşayan yabancılar ile KKTC vatandaşları ve Türk soylu yabancılar için istihdam, mali yeterlilik ve ücret kriterleri uygulanmaz. Bu kişilerin durumlarını kamu kurumlarından alınmış belgelerle kanıtlaması gerekir ve istisna da mutlak hak sağlamaz. 03.08.2026 itibarıyla Türkiye’de en az sekiz yıl çalışma izni veya belirli türde ikamet izinleriyle bulunmuş yabancılar da bu listeye eklenmiş.

03.08.2026 tarihli güncellemeyle getirilen bir başka istisna şudur: Son üç yılda en az bir yıl Türkiye’de çalışma izni, ikamet izni ya da uluslararası koruma kapsamında yasal olarak kalmış yabancılar adına yapılan yurt içi başvurularda, işyeri başına en fazla üç yabancı için istihdam ve mali yeterlilik kriterleri aranmaz. Bu durumda işyerindeki izinli yabancı sayısı Türk vatandaşı çalışan sayısını geçmemelidir.

Bilişim, eğitim, sağlık, turizm, hayvancılık, imalat ve geri dönüşüm gibi sektörlere özel kurallar da vardır. Örneğin ev hizmetlerinde yalnızca çocuk, engelli veya yaşlı bakımı ve hasta refakati için izin verilir. Başvuruyu kimlerin yapabileceği de sayılmıştır. Gönüllülük esaslı faaliyetler için yapılan başvurular ise olumsuz değerlendirilir. Kriterler değişebildiğinden başvuru tarihindeki güncel metnin UİGM sitesinden kontrol edilmesi gerekir.

Çalışma izni başvurusu hangi hâllerde reddedilir?

Kanun ret sebeplerini sayar. Başvuru şu hâllerde reddedilir (6735 s. UİK m. 9/1):

• Uluslararası işgücü politikasına uygun olmaması,
• Sahte veya yanıltıcı bilgi ve belgelerle yapılması,
• Yabancı istihdamının gerekçesinin yeterli görülmemesi,
• Kanunlarla Türk vatandaşlarına ayrılmış bir iş için yapılması,
• Yabancının gerekli nitelik ve uzmanlığı taşımaması,
• Bakanlığın belirlediği değerlendirme kriterlerinin karşılanmaması,
• Yabancının, Türkiye’ye girişi yasak olanlar, vize verilmeyecekler veya sınır dışı edilecekler arasında olduğunun İçişleri Bakanlığınca bildirilmesi,
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından çalışmasında sakınca görülmesi,
• Dışişleri Bakanlığının uygun görüşü yoksa, Türkiye’nin tanımadığı ya da diplomatik ilişkisi olmayan bir ülkenin vatandaşı için yapılması,
• Kanuni süresi içinde yapılmaması veya eksiklerinin tamamlanmaması.

Yönetmelik bunlara bazı usul sebepleri ekler. En önemlisi, Bakanlığın bildirimi üzerine çalışma izni harcı ve değerli kâğıt bedelinin 30 gün içinde yatırılmamasıdır (Yönetmelik m. 23/1-j). Başvuru olumlu değerlendirilse bile harç süresinde ödenmezse reddedilir.

Kamu düzeni ya da güvenlik gerekçesine dayanan ret ve iptallerde idarenin gerekçeyi somut bilgilerle ortaya koyması gerekir. Danıştay 10. Dairesi, istihbarat bilgi notu dışında destekleyici somut bilgi sunulamayan bir dosyada, yabancının çalışma izninin iptaline ilişkin işlemi hukuka aykırı bulmuş ve davanın reddine ilişkin ilk derece kararını bozmuştur. Karar, 6735 sayılı Kanun’dan önceki 4817 sayılı Kanun döneminde tesis edilen bir işleme ilişkindir ve oy çokluğuyla verilmiştir. Daire şu ilkeyi vurgulamıştır: “idarece, hakkında çalışma izni verilecek yabancı yönünden yukarıda yer verilen 4817 sayılı Kanun’un 14. maddesinde belirtilen hallerin varlığının yeterli ve ciddi bilgiler ile ortaya konulması gerektiğinde kuşku bulunmamaktadır” (Danıştay 10. D., 22.06.2022, 2017/3116 E., 2022/3433 K.). Bugünkü düzenlemede kamu düzeni ve güvenlik gerekçesi 6735 sayılı Kanun’un 9/1-g ve 15/2-g bentlerinde yer alıyor.

Çalışma izni için 2026 yılında ne kadar harç ödenir?

Çalışma izni ve muafiyeti belgesi için iki ayrı ödeme yapılır: 492 sayılı Harçlar Kanunu’na göre harç ve 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanunu’na göre değerli kâğıt bedeli (Yönetmelik m. 58/1-2). Tutarlar her yıl güncellenir. 2026 yılı harçları 31.12.2025 tarihli ve 33124 (5. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 98 Seri No’lu Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile belirlendi. Değerli kâğıt bedeli ise 24.12.2025 tarihli ve 33117 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 97 Sıra No’lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği ile belirlendi. UİGM’nin yayımladığı 01.01.2026’dan itibaren geçerli tutarlar şöyledir:

Belge	2026 harç tutarı
Süreli çalışma izni / muafiyet belgesi, 1 yıla kadar (1 yıl dahil)	12.574,90 TL
Süreli, 1 yıldan fazla ve 2 yıl	25.149,80 TL
Süreli, 2 yıldan fazla ve 3 yıl	37.724,70 TL
Süreli, 3 yıldan fazla ve 4 yıl	50.299,60 TL
Süreli, 4 yıldan fazla ve 5 yıl	62.874,50 TL
Süresiz çalışma izni belgesi	125.802,20 TL
Bağımsız çalışma izni belgesi	125.802,20 TL
Geçici koruma çalışma izni (1 yıl)	4.677,90 TL
Değerli kâğıt bedeli (her belge için ayrıca)	964,00 TL

Harçla ilgili kurallar şunlardır:

• Süreli izinlerde harç her yıl için aynı miktardadır ve süre uzatımları da bu şekilde harca tabidir (492 s. HK (6) sayılı tarife, IV-1). Uzatmada harç ve değerli kâğıt bedelinin tamamı yeniden alınır (Yönetmelik m. 58/3).
• Belge kaybolursa harcın yarısı ve değerli kâğıt bedelinin tamamı yeniden alınır (Yönetmelik m. 58/7).
• Üç aydan kısa süreli muafiyetlerden ve Turkuaz Kart sahipleri ile eş ve çocuklarından harç alınmaz (492 s. HK (6) sayılı tarife, IV).
• Harcı, işlemin yapılmasını isteyen kişi öder (Yönetmelik m. 58/10). Bakanlık bildirimi yabancıya e-postayla iletilen bir referans numarasıyla yapılır; ödeme Dijital Vergi Dairesi üzerinden ya da anlaşmalı bankalardan yapılabiliyor.
• Çalışma izni alanlar, ayrıca ikamet tezkeresi harcından muaftır (492 s. HK m. 88/h).

Çalışma izni ikamet izni yerine geçer mi?

Evet. Geçerli bir çalışma izni ya da muafiyeti, ayrıca ikamet izni almaya gerek bırakmadan ikamet izni yerine geçer. Ancak bunun tersi geçerli değildir: Bir yabancının ikamet izni olması, ona çalışma hakkı vermez. Kanun metni şöyledir:

Bu Kanuna göre verilen çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti, 6458 sayılı Kanunun 27 nci maddesi uyarınca ikamet izni yerine geçer. Ancak, 6458 sayılı Kanunda tanımlanan mülteci ya da ikincil koruma statüsü dışında yabancının herhangi bir nedenle ikamet izni olması yabancıya çalışma hakkı vermez.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m. 12/1

YUKK da geçerli çalışma iznini ikamet izni sayar (YUKK m. 27/1). Çalışma izni herhangi bir sebeple geçersiz olursa ona bağlı ikamet hakkı da sona erer (Yönetmelik m. 57/2). Yabancının çalışma izninden bağımsız, başka bir geçerli ikamet izni varsa (ör. aile ikamet izni), çalışma izninin sona ermesi o ikamet iznini geçersiz kılmaz (m. 57/3). Öğrencilere verilen çalışma izni de öğrenci ikamet iznini sona erdirmez (6735 s. UİK m. 19/3).

Bu kural, uzatma başvurusunu kaçıran yabancı için ciddi sonuç doğurur. İzin sona erince ikamet hakkı da biter. Yabancının başka bir ikamet izni yoksa Türkiye’de yasal olarak kalma dayanağı ortadan kalkar.

Çalışma izni hangi hâllerde sona erer veya iptal edilir?

Çalışma izni, süresinin dolmasıyla ya da Bakanlıkça iptal edilmesiyle geçerliliğini kaybeder (6735 s. UİK m. 15/1). İşveren veya yabancının talebi dışında izin şu hâllerde iptal edilir (6735 s. UİK m. 15/2):

• Yurt dışından alınan izinde yabancının altı ay içinde Türkiye’ye gelmemesi,
• Pasaportun süresinin uzatılmaması,
• Kanuna aykırı çalıştığının tespiti (ör. izin verilen işyeri dışında çalışmak),
• Çalışmasının herhangi bir sebeple sona ermesi,
• Başvurunun sahte veya yanıltıcı belgelerle yapıldığının sonradan anlaşılması,
• Turkuaz Kart sahibinin geçiş süresinde istenen belgeleri sunmaması,
• İçişleri Bakanlığının bildirimi veya kamu düzeni, güvenlik ya da sağlık açısından sakınca bildirilmesi,
• Mücbir sebep olmadan süreli izinlerde aralıksız altı aydan, bağımsız ve süresiz izinlerde aralıksız bir yıldan uzun süre yurt dışında kalınması.

Yönetmelik iptal sebeplerini genişletir (Yönetmelik m. 56/1). Uygulamada önemli olanlar şunlardır:

• Yabancının süresinde çalışmaya başlamaması,
• İzin verildikten sonra, başvuruda beyan edilen ücretin altında ücret ödenmesini ya da tam süreli çalışmanın kısmi süreliye çevrilmesini öngören sözleşme değişikliği yapılması,
• Sosyal güvenlik yükümlülüklerinin eksik yerine getirilmesi ya da hiç yerine getirilmemesi,
• Bağımsız veya süresiz izinde çalışmanın mücbir sebep olmadan aralıksız üç aydan ya da bir yıl içinde toplam altı aydan fazla kesintiye uğraması,
• Türk vatandaşıyla evlilik nedeniyle verilen izinde anlaşmalı evlilik yapıldığının bildirilmesi,
• Değerlendirme kriterlerini karşılamak için muvazaalı başvuru yapıldığının sonradan anlaşılması.

İşveren ile yabancı anlaşarak iş sözleşmesini en fazla 90 gün ücretsiz izinle askıya alabilir. Bunun en az bir gün önceden Bakanlığa bildirilmesi gerekir. Bildirilirse izin askıya alınır; askı süresince çalışma hakkı, askıdan on gün sonra da ikamet hakkı kullanılamaz (Yönetmelik m. 30). Askının bildirilmemesi veya 90 günü aşması iptal sebebidir (m. 56/1-i).

Kanunda açıkça yazan şartlara aykırı verilen izin de iptal edilebilir. Danıştay 10. Dairesi, uluslararası koruma başvurusundan itibaren altı aylık süre dolmadan yapılan başvuru üzerine verilen çalışma izninin iptaline ilişkin işleme karşı açılan davanın reddi kararını onamıştır. Yabancı, kanun hükmünden haberdar olmadığını ve kazanılmış hakkı bulunduğunu ileri sürmüş, ancak bu itirazlar kabul görmemiştir (Danıştay 10. D., 24.03.2021, 2016/2803 E., 2021/1352 K.). Karar, aynı kuralın o dönemde yer aldığı YUKK m. 89’a dayanıyor. Bugün altı aylık bekleme süresi 6735 sayılı Kanun’un 17. maddesinde düzenlidir.

İşveren ile süresiz veya bağımsız izinli yabancılar; çalışmanın başlamasını, sona ermesini ve iptali gerektiren hâlleri 15 gün içinde Bakanlığa bildirmek zorundadır (6735 s. UİK m. 22/1). SGK’ya yapılan işe giriş bildirimleri ve iznin bitiş tarihinde yapılan işten çıkış bildirimleri Bakanlığa yapılmış sayılır (Yönetmelik m. 61/2). Ancak süre dolmadan işten ayrılmalarda Bakanlık sayfası, SGK bildirimiyle birlikte sistemden çalışma izninin sonlandırılmasını istiyor. İşveren ya da yabancı, iznin ileri tarihli olarak iptalini isteyemez (Yönetmelik m. 56/2).

Ret veya iptal kararına nasıl itiraz edilir?

Ret ve iptal kararlarına, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtiraz reddedilirse idari yargı yoluna gidilir:

Bakanlığın bu Kanun kapsamında verdiği kararlara karşı ilgililer tarafından tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtirazın reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m. 21/2

Kararlar işverene, bir işverene bağlı olmayan izinlerde ise yabancıya Tebligat Kanunu’na göre tebliğ edilir (6735 s. UİK m. 21/1). İtiraz sistem üzerinden yapılır ve itirazı destekleyen bilgi ve belgeler başvuruya eklenir (Yönetmelik m. 66/3). İtiraz da reddedilirse iptal davası açılabilir. Özel bir süre öngörülmediğinden idare mahkemesinde dava açma süresi genel kurala göre 60 gündür (2577 s. İYUK m. 7/1). Yetkili mahkeme, kural olarak işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m. 32/1).

Aşama	Süre	Nereye?	Dayanak
Ret veya iptal kararına itiraz	Tebliğden itibaren 30 gün	Bakanlık (sistem üzerinden)	6735 s. UİK m. 21/2, Yönetmelik m. 66
İtirazın reddine karşı iptal davası	Genel kural: 60 gün	İdare mahkemesi	İYUK m. 7/1, 32/1
İdari para cezasına karşı başvuru	Tebliğden itibaren 15 gün	Sulh ceza hâkimliği	5326 s. KK m. 27/1
Sınır dışı etme kararına karşı dava	Tebliğden itibaren 7 gün	İdare mahkemesi	YUKK m. 53/3

İtirazda ret gerekçesini karşılayan belgelerin sunulması önemlidir. Örneğin mali yeterlilik kriteri yüzünden reddedilen bir başvuruda güncel bilanço ya da sermaye artırımını gösteren Ticaret Sicili Gazetesi, ücret kriterinde düzeltilmiş iş sözleşmesi gibi. Gerekçesi açıkça yazılmamış ya da yalnızca “uluslararası işgücü politikasına uygun değildir” gibi genel bir ifadeye dayanan kararlarda, işlemin sebebinin somut olarak ortaya konup konmadığı yargısal denetimde önem taşır.

İzinsiz çalışmanın ve çalıştırmanın sonuçları nelerdir?

İzinsiz çalışmanın üç temel sonucu vardır: işverene ve yabancıya idari para cezası, yabancının sınır dışı edilmek üzere bildirilmesi ve işverenin bazı masrafları üstlenmesi.

1. İdari para cezaları

Kanun’daki ceza tutarları 2016 yılında belirlenen taban tutarlardır: İzinsiz yabancı çalıştıran işverene her yabancı için 6.000 TL, bir işverene bağlı izinsiz çalışan yabancıya 2.400 TL, bağımsız izinsiz çalışan yabancıya 4.800 TL ve bildirim yükümlülüğüne aykırılıkta 400 TL (6735 s. UİK m. 23/5). Bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (5326 s. KK m. 17/7). UİGM’nin yayımladığı tabloya göre 2026 yılında uygulanacak tutarlar şunlardır (2026 yeniden değerleme oranı %25,49):

İhlal	2025	2026	Dayanak
İzinsiz yabancı çalıştıran işveren veya işveren vekili (her yabancı için)	81.683 TL	102.503 TL	6735 s. UİK m. 23/5-b-3
Bir işverene bağlı izinsiz çalışan yabancı	32.654 TL	40.977 TL	m. 23/5-b-1
Bağımsız izinsiz çalışan yabancı	65.352 TL	82.010 TL	m. 23/5-b-2
Bildirim yükümlülüğüne aykırılık (işveren için her yabancı başına; bağımsız ve süresiz izinli yabancı)	5.423 TL	6.805 TL	m. 23/5-a

Aynı fiilin tekrarında cezalar bir kat artırılır, yani iki katına çıkar (6735 s. UİK m. 23/6). Cezaları Çalışma ve İş Kurumu il müdürü verir (m. 23/3). Ceza, tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir (m. 23/4). Kabahatler Kanunu’na göre süresinde ödenen idari para cezalarında %25 indirim yapılır ve ödeme yapılması karara karşı başvuru hakkını ortadan kaldırmaz (5326 s. KK m. 17/6).

6735 sayılı Kanun idari para cezalarına karşı ayrı bir yol göstermediğinden, Kabahatler Kanunu’nun genel hükmü uygulanır: Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Bu süre geçerse karar kesinleşir (5326 s. KK m. 27/1). Yargıtay kararları da bu cezaların sulh ceza hâkimliklerinde incelendiğini gösteriyor. Örneğin Yargıtay 19. Ceza Dairesi, eski 4817 sayılı Kanun’a göre verilen bir cezada, 6735 sayılı Kanun’un aynı fiil için daha düşük ceza öngördüğünü belirterek lehe kanunun uygulanması gerektiğini kabul etmiştir. Dairenin ifadesiyle 6735 sayılı Kanun’la “eylemin kabahat niteliğinin devam etmesine karşılık uygulanacak idari para cezasının miktarının düşürüldüğü anlaşılmakla” cezanın iptal edilmesi yerine lehe hükme göre düzeltilmesi gerekir (Yargıtay 19. CD, 07.03.2019, 2017/3941 E., 2019/5398 K.).

Kabahatlerde soruşturma zamanaşımı da önemlidir. Ceza tutarına göre üç, dört veya beş yıllık süre dolmuşsa idari para cezası verilemez (5326 s. KK m. 20/1-2). Yargıtay 7. Ceza Dairesi, izinsiz yabancı çalıştırma nedeniyle verilen bir cezada sulh ceza hâkimliğinin itiraz kararını kanun yararına bozmuş ve “soruşturma zamanaşımının gerçekleşmesi nedeniyle kabahatli hakkında uygulanan idari yaptırım kararının kaldırılmasına” karar vermiştir (Yargıtay 7. CD, 12.10.2021, 2021/12882 E., 2021/12681 K.). Aynı dosyada kanun yararına bozma talebinde, cezanın işyerinde gerçekten çalışan yabancılar yerine orada bulunan herkes üzerinden hesaplandığı da ileri sürülmüş; Daire zamanaşımı nedeniyle bu konuda ayrıca karar vermemiştir. Ceza her yabancı için ayrı uygulandığından, tutanaktaki kişi sayısının doğruluğu sonucu doğrudan etkiler.

2. Sınır dışı etme

İzinsiz çalıştığı tespit edilen yabancı, sınır dışı edilmek üzere bildirilir:

Çalışma izni bulunmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m. 23/8

YUKK da çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler hakkında sınır dışı etme kararı alınacağını düzenler (YUKK m. 54/1-ğ). Bu karara karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Bu süre 21.11.2024 tarihli 7533 sayılı Kanun’la getirilmiştir. Dava süresince ve dava açılırsa yargılama bitene kadar, yabancının rızası dışında sınır dışı işlemi uygulanmaz (YUKK m. 53/3). Sınır dışı etme ayrı ve kapsamlı bir konudur; burada yalnızca çalışma iznine bağlantısını anlatıyorum.

Sınır dışı etme kararında yabancının Türkiye’deki aile bağlarının da gözetilmesi gerekir. Anayasa Mahkemesi, bir restoranda izinsiz çalıştığı gerekçesiyle sınır dışı edilmesine karar verilen ve Türk vatandaşından çocuğu olan bir yabancının başvurusunda aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Mahkemeye göre, “idari işlemin başvurucunun aile hayatı üzerinde doğuracağı etkiler bakımından bir inceleme ve dengelemenin İdare Mahkemesi tarafından yapılmadığı” anlaşılmıştır (AYM, Aisulu Aldenova, B. No: 2018/10055, 16.03.2022, RG 10.05.2022-31831). Bu karar, izinsiz çalışmanın tek başına her durumda sınır dışı etmeyi haklı kılmadığını, kamu yararı ile aile hayatı arasında denge kurulması gerektiğini gösteriyor.

3. İşverenin masraf sorumluluğu

İşveren veya işveren vekili, izinsiz çalıştırdığı yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönüş masraflarını ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamak zorundadır. Bu giderler Göç İdaresi bütçesinden karşılanırsa, 6183 sayılı Kanun’a göre işverenden tahsil edilir (6735 s. UİK m. 23/9).

4. Sigorta ve işçilik hakları

Çalışma izni alan yabancılar ve işverenleri, sosyal güvenlik yükümlülüklerini 5510 sayılı Kanun’a göre yerine getirmek zorundadır (6735 s. UİK m. 22/2). Bakanlık sayfasında aktarılan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği hükmüne göre, yabancının sigorta bildirimi çalışma izni başlangıç tarihinden, belgenin işverene tebliği farklı bir tarihteyse tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılırsa süresinde sayılıyor. Sigorta primleri başvuruda beyan edilen ücret ve tam süreli çalışma üzerinden yatırılmalıdır (Yönetmelik m. 60/1). Eksik bildirim, iznin iptal sebebidir (m. 56/1-n, o). Türkiye’nin sosyal güvenlik sözleşmesi imzaladığı ülkelerin vatandaşları için sözleşme hükümleri saklıdır (6735 s. UİK m. 22/3).

İzinsiz çalışan yabancının ücret ve diğer alacaklarının ne olacağı da sık sorulur. Türk Borçlar Kanunu, geçersizliği sonradan anlaşılan hizmet sözleşmesinin, hizmet ilişkisi ortadan kaldırılıncaya kadar geçerli bir sözleşmenin bütün hüküm ve sonuçlarını doğuracağını düzenler (6098 s. TBK m. 394/3). İzinsiz çalışmanın işçilik alacaklarına etkisi somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Kurallar örnek olaylarda nasıl işler?

Kurallar, özellikle süreler ve tutarlar bakımından somut hesaplara dönüşür. Aşağıdaki olaylar kurgudur; yalnızca kuralların nasıl işlediğini göstermek için yazılmıştır.

Örnek 1: Uzatma başvurusunun zamanı (kurgu)

A, bir yazılım şirketinde 01.12.2025–30.11.2026 tarihleri arasında geçerli bir yıllık çalışma izniyle çalışıyor. İşveren iznin uzatılmasını istiyor. Uzatma başvurusu, iznin bitmesine 60 gün kala, yani 01.10.2026’dan itibaren yapılabilir ve en geç 30.11.2026’ya kadar yapılmalıdır. İşveren başvuruyu 15.11.2026’da tamamlarsa, A izin bittikten sonra da başvuru sonuçlanıncaya kadar en fazla 90 gün aynı işyerinde çalışmaya devam edebilir. Başvuru kabul edilirse aynı işveren için ilk uzatma olduğundan en çok iki yıllık izin verilebilir ve yeni süre 01.12.2026’da başlar. İşveren başvuruyu 01.12.2026’da yaparsa, başvuru Kanun gereği reddedilir. Bu durumda yeni bir ilk başvuru gerekir.

Örnek 2: İki yıllık uzatmanın maliyeti (kurgu)

B’nin çalışma izni 2026 yılında aynı işveren için iki yıl uzatılıyor. 2026 tarifesine göre 1 yıldan fazla ve 2 yıl süreli izin harcı 25.149,80 TL, değerli kâğıt bedeli 964,00 TL’dir. Toplam ödeme 26.113,80 TL olur. Bu tutar, Bakanlığın bildiriminden itibaren 30 gün içinde ödenmezse başvuru reddedilir.

Örnek 3: İzinsiz çalıştırma cezası (kurgu)

C’nin işlettiği bir atölyede 2026 yılında yapılan denetimde, çalışma izni olmayan iki yabancının çalıştığı tespit ediliyor. İşverene her yabancı için 102.503 TL, toplam 205.006 TL idari para cezası verilir. Bir işverene bağlı izinsiz çalışan yabancıların her birine de 40.977 TL ceza uygulanır ve yabancılar sınır dışı edilmek üzere bildirilir. Aynı fiil tekrarlanırsa işverenin cezası bir kat artırılır; tekrar iki yabancı için gerçekleşirse işverene toplam 410.012 TL ceza uygulanır. İşveren cezaya karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurabilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar nelerdir?

Aşağıdaki hatalar çalışma izninin reddine, iptaline ya da idari para cezasına yol açabilir:

• “İkamet iznim var, çalışabilirim” sanmak: İkamet izni, mülteci ve ikincil koruma statüsü dışında çalışma hakkı vermez (6735 s. UİK m. 12/1).
• İzin gelmeden işe başlatmak: Başvuru yapılmış olması çalışma hakkı vermez. İzin onaylanmadan çalıştırmak izinsiz çalıştırma cezasına yol açabilir.
• Uzatmayı son güne bırakmak veya kaçırmak: Süre geçtikten sonra yapılan uzatma başvurusu kesin olarak reddedilir.
• İşveren değişikliğini uzatma sanmak: Yeni işveren için yeni bir ilk başvuru yapılır.
• İzin verilen işyeri dışında çalıştırmak: İzin, düzenlendiği işyeri ve adreste geçerlidir. Başka şube veya göreve geçiş için önce başvuru yapılmalıdır.
• Ücreti beyan edilenin altına düşürmek veya sigortayı eksik bildirmek: Bunlar iznin iptal sebebidir.
• Harcı süresinde yatırmamak: Bildirimden itibaren 30 gün içinde ödenmeyen harç, olumlu değerlendirilmiş başvurunun bile reddine yol açar.
• Muafiyet süresini aşmak: Muafiyet uzatılamaz; süre aşılacaksa çalışma izni alınmalıdır.
• İtiraz süresini kaçırmak: Bakanlığa itiraz süresi 30 gün, idari para cezasına karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru süresi 15 gün, sınır dışı kararına karşı dava süresi 7 gündür.

Sık sorulan sorular

Turist vizesiyle Türkiye’deyim. Burada iş bulursam çalışma izni alabilir miyim?

Yurt içinden başvuru için kural olarak en az altı ay süreli geçerli bir ikamet izni gerekir. Turist vizesi bu şartı karşılamaz. Bu durumda başvuru, vatandaşı olduğunuz ya da yasal olarak bulunduğunuz ülkedeki Türk dış temsilciliği üzerinden yapılır. UİGM’nin ikamet izni aramadığı özel gruplar için ayrıca duyuru yapılabilir (Yönetmelik m. 15/3-4).

Çalışma iznim varken işimi değiştirebilir miyim?

Bir işverene bağlı izin, o işveren ve işyeri için geçerlidir. Yeni işveren için yeni bir çalışma izni başvurusu yapılır ve bu başvuru ilk başvuru gibi değerlendirilir (6735 s. UİK m. 10/2). Eski işverenle çalışma sona erince izin iptal edilir.

Çalışma izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?

Belgeleri tam başvurular 30 gün içinde sonuçlandırılır. Eksik belge istenirse süre, belgelerin yüklendiği tarihten başlar (6735 s. UİK m. 7/8, Yönetmelik m. 21/2).

Süresiz çalışma izni için kaç yıl beklemek gerekir?

Uzun dönem ikamet izniniz varsa veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izniyle çalıştıysanız başvurabilirsiniz. Muafiyetle geçen süreler bu hesaba girmez. Şartları taşımak izni otomatik olarak sağlamaz (6735 s. UİK m. 10/3, 13/6).

Türk vatandaşıyla evliyim. Ayrıca çalışma izni almam gerekir mi?

Evlilik tek başına çalışma hakkı vermez; çalışma izni alınması gerekir. Ancak Türk vatandaşıyla en az üç yıldır Türkiye’de evlilik birliği içinde yaşayan yabancılara üç yıla kadar izin verilebilir ve değerlendirme kriterlerinin istihdam, mali yeterlilik ve ücret şartları uygulanmaz (Yönetmelik m. 36).

Yabancı öğrenciyim. Okurken çalışabilir miyim?

Evet, çalışma izni alarak. Ön lisans ve lisans öğrencileri ilk yılı tamamladıktan sonra başvurabilir ve yalnızca kısmi süreli çalışabilir. Lisansüstü öğrencilerde bu sınırlamalar yoktur (6735 s. UİK m. 19).

Uzatma başvurusu sonuçlanmadan iznim biterse çalışmaya devam edebilir miyim?

Başvuruyu süresi içinde yaptıysanız, aynı işte ve aynı işyerinde olmak kaydıyla başvuru sonuçlanıncaya kadar ve en fazla 90 gün çalışmaya devam edebilirsiniz (Yönetmelik m. 27/5).

Başvurum reddedildi. Doğrudan dava açabilir miyim?

Kanun, ret kararına tebliğden itibaren 30 gün içinde Bakanlığa itiraz edilebileceğini ve itirazın reddi hâlinde idari yargıya gidilebileceğini düzenler (6735 s. UİK m. 21/2). Süre kaybı yaşamamak için önce süresinde itiraz edilmesi, itiraz reddedilirse 60 günlük dava süresinin gözetilmesi uygun olur.

İzinsiz yabancı çalıştırdığım için ceza aldım. Ne yapabilirim?

Ceza kararına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurabilirsiniz (5326 s. KK m. 27/1). Cezayı bir ay içinde ödemeniz gerekir. Süresinde ödemede %25 indirim uygulanır ve ödeme yapmanız başvuru hakkınızı ortadan kaldırmaz.

Kaynakça

1. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m. 2, 3, 6–13, 15–17, 19, 21–24 (RG 13.08.2016, S. 29800; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
2. Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği (RG 02.02.2022, S. 31738; değişiklik: RG 15.10.2024, S. 32693; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
3. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 26, 27, 53, 54 (RG 11.04.2013, S. 28615; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
4. 492 sayılı Harçlar Kanunu, m. 88/h ve (6) sayılı tarife, IV (RG 17.07.1964, S. 11756; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
5. 98 Seri No’lu Harçlar Kanunu Genel Tebliği (RG 31.12.2025, S. 33124, 5. Mükerrer)
6. 97 Sıra No’lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (RG 24.12.2025, S. 33117)
7. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, m. 17, 20, 27 (RG 31.03.2005, S. 25772 Mükerrer; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
8. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 7, 32 (RG 20.01.1982, S. 17580; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
9. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 394 (RG 04.02.2011, S. 27836; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
10. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü: Çalışma İzni Türleri; Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri; Harç ve Değerli Kâğıt Bedelinin Ödenmesi; İdari Para Cezaları; Yabancı Çalışanların Sosyal Güvenliği; 17.09.2026 tarihli duyuru (csgb.gov.tr/uigm ve calismaizni.gov.tr)
11. Danıştay 10. Daire, 22.06.2022 tarihli, 2017/3116 E., 2022/3433 K.
12. Danıştay 10. Daire, 24.03.2021 tarihli, 2016/2803 E., 2021/1352 K.
13. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, 07.03.2019 tarihli, 2017/3941 E., 2019/5398 K.
14. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 12.10.2021 tarihli, 2021/12882 E., 2021/12681 K.
15. Anayasa Mahkemesi, Aisulu Aldenova Başvurusu, B. No: 2018/10055, 16.03.2022 (RG 10.05.2022, S. 31831)