Vize veya ikamet süresini aşan yabancıyı ne bekler?

Vizesinin ya da ikamet izninin süresi dolduğu hâlde Türkiye’de kalmaya devam eden çok sayıda yabancı var. Bazıları süreyi kaçırdığını fark etmemiş, bazıları uzatma başvurusunu yetiştirememiş, bazıları da durumunu nasıl düzelteceğini bilmiyor. Süreyi aşan yabancı ne ödemek zorunda kalır? Türkiye’ye giriş yasağı konur mu, konursa ne kadar sürer? Sınır dışı edilme riski ne zaman doğar? Türkiye’den çıkmadan ikamet izni almak mümkün mü, giriş yasağına karşı ne yapılabilir? Bu yazıda bu sorulara sırayla cevap veriyorum.

İzinsiz kalmak, yani vize ve ikamet ihlali ne demektir?

İzinsiz kalmak, bir yabancının Türkiye’de kalmasına izin veren belgenin süresi bittiği hâlde ülkeden çıkmamasıdır. Kanun bu durum için “kaçak” kelimesini kullanmaz. Göç İdaresi Başkanlığı bu durumu yasal kalış hakkı ihlali olarak adlandırır. Vize, vize muafiyeti, ikamet izni, çalışma izni ya da çalışma izni muafiyetinin süresini aşmak bu kapsamdadır.

Konunun temel kanunu 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’dur. Ayrıntılar, bu Kanunun uygulanmasına ilişkin Yönetmelikte düzenlenmiştir. Yazıda bunları “YUKK” ve “Yönetmelik” diye kısaltıyorum. Kanun ve Yönetmelik metinlerinde “Genel Müdürlük” ifadesi geçer. Bu ifade, İçişleri Bakanlığına bağlı göç idaresini anlatır. Kurumun bugünkü adı Göç İdaresi Başkanlığıdır.

Önce birkaç terimi açıklayayım:

• Vize: Konsolosluğun, yabancının Türkiye’ye girmesine ve belli bir süre kalmasına izin veren kaydıdır.
• Vize muafiyeti: Bazı ülke vatandaşlarının, anlaşma ya da Cumhurbaşkanı kararı sayesinde vize almadan Türkiye’ye girebilmesidir. Vizesiz girmek, süresiz kalmak anlamına gelmez.
• “180 günde 90 gün” kuralı: Vize ya da vize muafiyetiyle gelen yabancı, herhangi bir 180 günlük dönem içinde toplam 90 günden fazla kalamaz.
• İkamet izni: Türkiye’de vizenin tanıdığı süreden ya da 90 günden uzun kalmak için alınan izin belgesidir. Kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni olmak üzere altı türü vardır (YUKK m. 30).
• İhlal süresi: İzin süresinin bittiği gün ile yabancının çıkış yaptığı ya da durumunun düzeltildiği gün arasında geçen süredir. Giriş yasağının süresi bu süreye göre belirlenir.

Kalış süresinin sınırı kanunda açıkça yazılıdır:

Türkiye’de doksan güne kadar kalacak yabancılar, vatandaşı oldukları veya yasal olarak bulundukları ülkedeki konsolosluklardan geliş amaçlarını da belirten vize alarak gelirler. Vizenin veya vize muafiyetinin Türkiye’de sağladığı kalış süresi, her yüz seksen günde doksan günü geçemez.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 11/1

Türkiye’de, vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almaları zorunludur. İkamet izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmadığında geçerliliğini kaybeder.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 19/1

Bu iki hükümden iki ayrı ihlal türü çıkar:

• Vize ihlali: Vize ya da vize muafiyetiyle gelen yabancının, tanınan süre dolduğu hâlde ikamet izni almadan kalmaya devam etmesi. Örneğin vizesiz girip 90 günü dolduran ve ikamet izni almayan turist.
• İkamet ihlali: İkamet izni olan yabancının, izin süresi bittiği hâlde uzatma ya da yeni izin almadan kalması. Çalışma izni sona erdiği hâlde süresini uzatmayan ya da yeni durumuna uygun ikamet izni almayan yabancı da ikamet izni ihlali yapmış sayılır (Yönetmelik m. 25/3). Çünkü geçerli çalışma izni aynı zamanda ikamet izni yerine geçer (YUKK m. 27/1).

Hangi durumlarda süre dolsa da ihlal sayılmaz?

Süresi dolmadan uzatma başvurusu yapan yabancı, karar çıkana kadar ihlalde sayılmaz. Kanun, uzatma başvurusunun ikamet izni süresi dolmadan yapılmasını ister. Başvuru yapana harçsız bir belge verilir. Bu yabancılar, ikamet izni süreleri sona ermiş olsa bile hakkında karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye’de kalabilir (YUKK m. 24/2). Türkiye içinden yapılan diğer ikamet izni başvurularında da başvurusunu tamamlayana “ikamet izni müracaat belgesi” verilir. Bu belge, başvuru sonuçlanıncaya kadar Türkiye’de kalma hakkı sağlar (Yönetmelik m. 21/8, 21/9-ç).

Gözaltında, cezaevinde, idari gözetimde ya da geri gönderme merkezinde geçen süreler de, hakkında işlem yapıldıktan sonra vize ya da ikamet ihlali sayılmaz (YUKK m. 26/1, Yönetmelik m. 24/1). Ancak bu duruma girmeden önce bir ihlal varsa, o süre için genel hükümler uygulanır (Yönetmelik m. 24/2).

Türkiye’de doğan yabancı çocuklar için ayrı bir kural vardır. Bu çocuklar için doğumdan itibaren 180 gün içinde ikamet izni alınması gerekir. Başvuru yapılmazsa, çıkışta aşılan sürenin harcı bir kat fazlasıyla alınır. Bu harç ödenirse süreli giriş yasağı uygulanmaz (Yönetmelik m. 21/13).

İzinsiz kalan yabancı ne ödemek zorundadır?

İzinsiz kalan yabancı, kural olarak aşılan süreye ait ikamet harcını bir kat fazlasıyla, yani iki katı olarak öder. Bu ödeme uygulamada “vize ihlali cezası” ya da “ikamet ihlali cezası” diye anılır. Dayanağı ise YUKK değil, 492 sayılı Harçlar Kanunu’dur. Kanuna bağlı (6) sayılı tarifenin ikamet tezkeresi harçlarına ilişkin bölümünde şu hüküm yer alır:

İkamet tezkeresinin alınmaması veya süresinin uzatılmaması, aşılan sürenin kapsadığı tarife itibarıyla hesaplanacak harcın tahsilini engellemez. Bu suretle hesaplanan harç, ceza ve gecikme faizi uygulanmaksızın bir kat fazlası ile tahsil edilir.

492 sayılı Harçlar Kanunu, (6) sayılı tarife, III-1 (ek cümleler: 4731 s. K. m. 6)

Bu hükmün iki sonucu var. Birincisi, ödenecek tutar ihlal süresiyle birlikte artar. İkincisi, tutar herkes için aynı değildir. Harç miktarları her yıl yeniden belirlenir. Ayrıca kanun, ikamet harçlarının belirlenmesinde Hazine ve Maliye Bakanlığını karşılıklılık (mütekabiliyet) esasına göre yetkili kılar. Karşılıklılık, Türkiye’nin bir ülkenin vatandaşına, o ülkenin Türk vatandaşlarına uyguladığı koşullara göre davranmasıdır. Bu nedenle aynı süreyi aşan iki yabancı, vatandaşlıklarına göre farklı tutar ödeyebilir.

2026 yılında ikamet harcı ve ilgili bedeller ne kadar?

Harçlar Kanunu’na bağlı tarifelerdeki maktu harçlar, 30.12.2025 tarihli ve 10783 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla 01.01.2026’dan geçerli olmak üzere %18,95 oranında artırılmıştır. Hazine ve Maliye Bakanlığı yeni tutarları 98 Seri No’lu Harçlar Kanunu Genel Tebliğiyle ilan etmiştir. Yabancıları ilgilendiren genel tutarlar şunlardır:

Kalem	2026 tutarı	Dayanak
İkamet izni harcı, 1 aya kadar her gün için	348,10 TL (ilk ay için toplam en az 653,70 TL, en çok 3.359,90 TL)	492 s. Harçlar K. (6) s. tarife III-1
İkamet izni harcı, 1 aydan sonraki her ay için	2.232,30 TL (ay kesirleri tam ay sayılır)	492 s. Harçlar K. (6) s. tarife III-1
Tek giriş vizesi harcı (genel tarife)	9.376,40 TL	492 s. Harçlar K. (6) s. tarife II-1
İkamet izni belgesi (kart) bedeli	964,00 TL	Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No: 97)

Göç İdaresi Başkanlığının açıklamasına göre bu genel ikamet harcı tutarları, herhangi bir ülke grubuna dahil olmayan Sırbistan, Fiji, Norveç ve Kuzey Mariana Adaları vatandaşlarına uygulanıyor. Çekya, Danimarka, İrlanda, Kosova, Nepal, Sri Lanka, Suriye, Türkmenistan, KKTC ve Filistin vatandaşları ise karşılıklılık gereği ikamet izni harcından muaf tutulmuş. Belge (kart) bedelinden ise hiçbir ülke vatandaşı muaf değil. Diğer ülkelerin vatandaşları için Başkanlık, ABD doları cinsinden bir ülke grupları tablosu yayımlıyor:

İlk ay	Sonraki her ay	Bu gruptaki ülkelerden bazıları
25 ABD doları	5 ABD doları	ABD, Afganistan, Almanya, Azerbaycan, Bangladeş, Çin, Fransa, Gürcistan, Hollanda, İngiltere, İran, Kazakistan, Kırgızistan, Lübnan, Moldova, Özbekistan, Pakistan, Suudi Arabistan, Ukrayna, Yunanistan (grupta toplam 158 ülke)
14 ABD doları	3,5 ABD doları	Arnavutluk, Filipinler, İsrail, Japonya, Kamboçya, Kuzey Makedonya, Mali, Tacikistan, Umman
9 ABD doları	2,5 ABD doları	Belarus, Belçika, Cezayir, İspanya, Kuveyt, Lüksemburg, Malta, Singapur, Tayvan, Ürdün
7 ABD doları	1,5 ABD doları	Etiyopya, Güney Kore, Hong Kong, Mikronezya, Rusya
5 ABD doları	0,5 ABD doları	Fas, Fildişi Sahili, Irak, Karadağ, Mısır, Tunus

Bu tabloyla ilgili üç noktaya dikkat etmek gerekir. Birincisi, tablodaki tutarların Türk lirası karşılığının hangi kurla hesaplandığı sayfada belirtilmemiştir. İkincisi, tablo dosyası Ocak 2023 tarihlidir ve KKTC ile Filistin, aynı sayfadaki muafiyet listesiyle çelişecek şekilde 25 dolarlık grupta görünmektedir. Üçüncüsü, Başkanlık ihlal hâlinde “cezalı harç” istendiğini, tutarın ülkeye, ihlal süresine ve yaşa göre değiştiğini ve kesin tutarın çıkışta sınır kapısında öğrenilebileceğini belirtmektedir. Bu nedenle somut tutar, çıkıştan önce il göç idaresi müdürlüğünden teyit edilmelidir.

Genel tarifeye tabi bir yabancı için hesabın mantığı şöyledir: İkamet izni süresini 45 gün aşan kişi için ilk ay 30 × 348,10 = 10.443 TL bulunur, ancak ilk ay harcı 3.359,90 TL’yi geçemez. Kalan 15 gün tam ay sayılır ve 2.232,30 TL eklenir. Harç 5.592,20 TL’dir; ihlal nedeniyle bir kat fazlasıyla, yani 11.184,40 TL olarak alınır. Bu örnek yalnızca tarifenin işleyişini gösterir; idare somut olayda başka kalemler de hesaplayabilir.

Vize ile gelip süreyi aşanlar için de aynı mantık uygulanır. Yönetmelik bazı hâllerde “ihlal ettikleri süreye karşılık gelen harç miktarı” ifadesini kullanır ve bu harcın ülkeye giriş tarihinden itibaren hesaplanacağını söyler (Yönetmelik geçici m. 1/4-5). Göç İdaresi Başkanlığı da giriş yasaklarına ilişkin açıklamasında bu ödemeleri “492 sayılı Harçlar Kanunundan kaynaklanan idari para cezaları” diye anıyor.

YUKK’taki idari para cezaları ne zaman gündeme gelir?

Sadece süreyi aşmak, YUKK m. 102’de ayrıca sayılan bir kabahat değildir. YUKK m. 102 başka fiiller için idari para cezası öngörür. Bu cezalar, harç farkına ek olarak uygulanabilir. İzinsiz kalan yabancıyı en çok ilgilendirenler şunlardır:

• Sınır dışı etme kararıyla birlikte Türkiye’yi terk için tanınan sürede ülkeden ayrılmamak (YUKK m. 102/1-c),
• Yasa dışı yoldan girmek ya da çıkmak veya buna teşebbüs etmek (YUKK m. 102/1-a),
• Giriş yasağı varken Türkiye’ye girmek (YUKK m. 102/1-b),
• İdari gözetime alternatif yükümlülüklere, örneğin belli adreste oturma ya da bildirimde bulunma yükümlülüğüne uymamak (YUKK m. 102/1-e).

Kanun metnindeki tutarlar, hükmün yazıldığı tarihteki rakamlardır. İdari para cezaları her takvim yılı başında, Vergi Usul Kanunu uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır ve hesapta bir liranın küsuru dikkate alınmaz (5326 s. Kabahatler K. m. 17/7). 2026’da uygulanan oran %25,49’dur (VUK Genel Tebliği Sıra No: 585). Göç İdaresi Başkanlığı ya da başka bir resmî kurum, YUKK m. 102’deki cezaların 2026 tutarlarını gösteren bir liste yayımlamış değil. Aşağıdaki tutarları, kanundaki rakamlara her yılın resmî yeniden değerleme oranını sırayla uygulayarak hesapladım:

Fiil	Kanundaki tutar	2026 için hesaplanan tutar (yaklaşık)	Dayanak
Yasa dışı giriş ya da çıkış veya teşebbüs	2.000 TL	41.241 TL	YUKK m. 102/1-a
Giriş yasağına rağmen Türkiye’ye girmek	1.000 TL	20.605 TL	YUKK m. 102/1-b
Terke davet süresinde Türkiye’den ayrılmamak	1.000 TL	20.605 TL	YUKK m. 102/1-c
Sınır dışı, idari gözetim gibi işlemler sırasında kaçmak	1.000 TL	20.605 TL	YUKK m. 102/1-ç
İdari gözetime alternatif yükümlülüklere uymamak	1.000 TL	11.604 TL	YUKK m. 102/1-e
Belgesiz yabancıyı barındırmak, konaklatmak ya da ona ev kiralamak (her yabancı için)	1.000 TL	16.426 TL	YUKK m. 102/2

Tutarlar arasındaki fark, hükümlerin farklı tarihlerde kanuna girmesinden kaynaklanır. (a)–(ç) bentleri 2013’te, (2) numaralı fıkra 2017’de, (e) bendi 2019 sonunda eklenmiştir. Hesabın başlangıç yılına göre birkaç yüz liralık fark çıkabilir. Kesin tutar, tebliğ edilen ceza kararında yazar. Aynı takvim yılı içinde gerçek kişilerce tekrar hâlinde ceza yarı oranında artırılır (YUKK m. 102/3). Ceza, tebliğden itibaren otuz gün içinde ödenir (YUKK m. 102/5). Para cezasının ödenmesi, sınır dışı etme gibi diğer idari tedbirlerin uygulanmasını engellemez (YUKK m. 102/4). Bu cezalara karşı, kararın tebliğinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; bu süre geçirilirse karar kesinleşir (5326 s. Kabahatler K. m. 27/1).

İzinsiz kalan yabancıya Türkiye’ye giriş yasağı konur mu?

Konabilir. Giriş yasağının konup konmayacağı ve süresi, büyük ölçüde ihlalin ne kadar sürdüğüne, yabancının kendiliğinden mi çıktığına yoksa yakalanıp mı işlem gördüğüne ve harç borcunu ödeyip ödemediğine bağlıdır. Türkiye’ye giriş yasağı, yabancının belli bir süre ülkeye girmesinin yasaklanmasıdır. Yasak sistemde bir kayıt olarak tutulur. Yabancı sınır kapısına geldiğinde ya da konsolosluktan vize istediğinde bu kayıt karşısına çıkar.

Kanunun çerçevesi şöyledir: Türkiye’den sınır dışı edilen yabancıların girişi yasaklanır (YUKK m. 9/2). Yasağın süresi en fazla beş yıldır. Kamu düzeni ya da kamu güvenliği açısından ciddi tehdit varsa bu süre en fazla on yıl daha artırılabilir (YUKK m. 9/3). Kendiliğinden başvuran yabancılar için ise kanun bir kolaylık öngörür:

Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumları yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliklere başvuruda bulunup hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılara, idari para cezalarını ödemiş olmaları ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla, Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmayabilir.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 9/4 (6/12/2019 tarihli 7196 sayılı Kanunla değişik)

Türkiye’yi terke davet edilip verilen süre içinde ülkeyi terk edenler hakkında da giriş yasağı kararı alınmayabilir (YUKK m. 9/5). İki hükümde de “alınmayabilir” denildiğine dikkat edin. Yani bu bir hak değil, idareye tanınan bir takdir yetkisidir.

Yönetmelik ne diyor?

Yönetmelik, süreyi on günden fazla aşan yabancıları ikiye ayırır. Sınır dışı etme kararı alınmadan ya da karar tebliğ edilmeden önce çıkmak için valiliğe başvuranlar için şu kural konmuştur:

Vize, vize muafiyeti, çalışma izni veya ikamet izni süresini on günden fazla aşan ve hakkında sınır dışı etme kararı alınmadan veya bu karar henüz ilgiliye tebliğ edilmeden önce, Türkiye dışına çıkmak için valiliklere başvuruda bulunan yabancıların Türkiye’ye giriş yasağı süresi, başka bir nedenle giriş yasağı kapsamına alınmasını gerektirir durumu saklı kalmak kaydıyla, vize, vize muafiyeti ya da ikamet izni ihlalinden kaynaklanan harç ve buna bağlı tahakkuk edecek cezaların ödenmiş olması koşuluyla bir yılı geçemez.

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m. 8/2-b

Sınır dışı etme kararı alınmadan, çıkış yapmak üzere doğrudan sınır kapısına kendiliğinden gelenler için ise Yönetmelik, harç ve cezalar ödenmişse vize veya ikamet ihlali gerekçesiyle giriş yasağı kararı “alınmayabilir” der (Yönetmelik m. 8/2-c). Giriş yasağı en fazla beş yıl süreyle alınır. Aynı gerekçeye dayalı yasak, uzatmalarla birlikte on beş yılı geçemez (Yönetmelik m. 8/2-d). Sınır dışı edilecek yabancılar için yasağın başlangıcı, ülkeden çıkış tarihidir (Yönetmelik m. 8/2-a).

Göç İdaresi Başkanlığının uyguladığı süreler nelerdir?

YUKK m. 9/4’teki “Bakanlıkça belirlenen ihlal süreleri” için Göç İdaresi Başkanlığı 09.06.2020 tarihli bir açıklama yayımlamıştır. Açıklama hâlen Başkanlığın internet sitesinde yayındadır. Açıklamaya göre ihlal süresi 3 aydan kısa (açıklamadaki ifadeyle “3 aya kadar (3 ay dâhil değil)”) olan, bu durumu yetkili makamlarca tespit edilmeden önce çıkmak için kendiliğinden sınır kapısına gelen ve Harçlar Kanunu’ndan kaynaklanan borcunu ödeyen yabancıya giriş yasağı konmuyor. Sınır dışı etme kararıyla Türkiye’yi terke davet edilip kendisine tanınan süre içinde çıkan ve borcunu ödeyen, 3 aydan kısa ihlali olan yabancı için de aynı kural geçerli.

İhlali 3 ay ve daha uzun (açıklamadaki ifadeyle “3 aydan fazla (3 ay dâhil)”) olup kendiliğinden sınır kapısına gelen ve borcunu ödeyen yabancılara uygulanan süreler şöyle:

İhlal süresi	Giriş yasağı süresi
3 aydan kısa	Giriş yasağı yok
3 ay – 6 ay arası	1 ay
6 ay – 1 yıl arası	3 ay
1 yıl – 2 yıl arası	1 yıl
2 yıl – 3 yıl arası	2 yıl
3 yıldan fazla	5 yıl

Açıklama, daha ağır bir tablo da içeriyor. Bu tablo şu kişilere uygulanıyor:

• Kendiliğinden sınır kapısına gelse bile borcunu ödemeyenler,
• 3 aydan kısa ihlali olup terke davet edildiği hâlde süresinde çıkmayanlar ya da borcunu ödemeyenler,
• Borcunu ödeyip ödemediğine bakılmaksızın, 3 ay ve daha uzun ihlali olup terke davet edilenler,
• İkamet izni talebi reddedildiği ya da izni iptal edildiği hâlde kendisine tanınan sürede çıkmayanlar,
• Çalışma izni talebi reddedildiği ya da izni iptal edildiği hâlde tanınan sürede çıkmayanlar,
• 180 günde 90 gün hakkını doldurduğu hâlde, 10 gün içinde ikamet iznine başvurma şartıyla ülkeye alınıp başvurmayanlar,
• İdari gözetimi sonlandırılıp alternatif yükümlülüklere tabi tutulanlar,
• Görevli personel refakatinde sınır dışı edilenler.

İhlal süresi	Giriş yasağı süresi
3 aya kadar	3 ay
3 ay – 6 ay arası	6 ay
6 ay – 1 yıl arası	1 yıl
1 yıl – 2 yıl arası	2 yıl
2 yıldan fazla	5 yıl

Açıklama, ayrıca bir kural daha koyar: Giriş yasağının süresi dolsa bile, Harçlar Kanunu’ndan ve diğer mevzuattan doğan idari para cezalarını ve kamu alacaklarını ödemeyen yabancıların, bunları ödemedikçe ülkeye girişine izin verilmez. Kanun da idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle valiliklerin yabancının ülkeye kabulünü ön izin şartına bağlayabileceğini söyler (YUKK m. 9/7).

Açıklama ile Yönetmelik neden çelişiyor, hangisi uygulanıyor?

Çelişkinin kaynağı, 2019’daki kanun değişikliğidir. YUKK m. 9/4’ün ilk hâli şöyleydi:

Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumları yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliklere başvuruda bulunup hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıların Türkiye’ye giriş yasağı süresi bir yılı geçemez.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 9/4 (ilk hâli, RG 11.04.2013, S. 28615)

2016 tarihli Yönetmeliğin m. 8/2-b hükmündeki “bir yılı geçemez” sınırı, bu kanun hükmünü tekrar eder. 06.12.2019 tarihli 7196 sayılı Kanun (RG 24.12.2019, S. 30988) ise m. 9/4’ü bugünkü hâline getirdi. Bir yıllık üst sınır kanundan çıkarıldı; yerine, idari para cezalarını ödemiş ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamış yabancılar için giriş yasağı “alınmayabilir” kuralı kondu. Maddeye, uygulamanın usul ve esaslarını Bakanlığın belirleyeceğini söyleyen sekizinci fıkra da eklendi (YUKK m. 9/8). Göç İdaresi Başkanlığının 09.06.2020 tarihli açıklaması, bu değişiklikten sonra yayımlanmıştır.

Yönetmelik ise bu değişikliğe uyarlanmadı. Yönetmelikte 2016’dan bu yana iki değişiklik yapıldı (RG 30.07.2019 ve RG 13.08.2022). İkisi de m. 8 ve m. 58’e dokunmadı. Bu yüzden m. 8/2-b’deki “bir yılı geçemez” sınırı ve m. 58/7’deki “giriş yasağı uygulanmaz” kuralı, Resmî Gazete’de yayımlanmış ve yürürlükte olan metinlerdir.

Çelişki sanıldığından dardır. Açıklamadaki ilk tablo, kendiliğinden sınır kapısına gelenleri düzenler. Yönetmelikte bu kişiler için bir üst sınır yoktur; m. 8/2-c yalnızca harç ve cezaları ödemişlerse giriş yasağı “alınmayabilir” der. Bir yıllık sınır ise m. 8/2-b’de, sınır dışı etme kararı alınmadan ya da tebliğ edilmeden önce çıkmak için valiliğe başvuran ve borcunu ödeyen yabancılar için konmuştur. Gerçek çelişki iki durumda ortaya çıkar:

• Valiliğe başvurup borcunu ödeyen, ihlali 2 yılı aşan yabancıya açıklamadaki tabloya göre 2 ya da 5 yıllık yasak konması. Yönetmelik bu kişi için 1 yıllık üst sınır öngörür.
• 3 ay veya daha uzun ihlali olup terke davet edilen, verilen sürede çıkan ve borcunu ödeyen yabancıya, açıklamanın ağır tablosuna göre yasak konması. Yönetmelik bu kişi için giriş yasağı uygulanmayacağını söyler (Yönetmelik m. 58/7).

Uygulamada idare, açıklamadaki tabloları uygulamaktadır; açıklamanın kendisi de giriş yasaklarının “aşağıdaki esaslar çerçevesinde gerçekleştirilmekte” olduğunu söyler. Normlar hiyerarşisi bakımından ise Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmelik, internet sitesinde yayımlanan bir açıklamadan üstündür. Yukarıdaki iki durumda giriş yasağına karşı açılacak davada, Yönetmeliğin bu hükümleri ileri sürülebilir. Bu yazının hazırlandığı tarihte, açıklama ile Yönetmelik arasındaki bu farkı doğrudan çözen bir Danıştay kararına HUKBİS arşivinde ulaşamadım.

Danıştay’ın onadığı bir idare mahkemesi kararında, vize ihlalinde bulunup idareyi bilgilendirerek çıkmak isteyen Özbekistan uyruklu bir yabancıya 5 yıllık giriş yasağı konması hukuka aykırı bulunmuştur. Bu karar, kanunda bir yıllık üst sınırın bulunduğu 2019 öncesi döneme ilişkindir. Mahkeme, bu kişi hakkında “6458 sayılı Kanun ve Uygulama Yönetmeliği uyarınca en fazla 1 yıl süre ile giriş yasağı uygulanması gerekirken” 5 yıllık yasak konduğunu ve yasağın tebliğ de edilmediğini tespit etmiştir. Danıştay 10. Dairesi bu iptal kararını onamıştır (Danıştay 10. D., 16.12.2020, 2016/15371 E., 2020/6395 K.).

Ölçülülük açısından da bir örnek var. Ukrayna uyruklu bir yabancı, 2013’te çıkışta 407,65 TL ve DEF tutarındaki cezalı ikamet harcını ve ikamet tezkeresi bedelini üzerinde yeterli para olmadığı için ödeyememiş, hakkında 5 yıllık giriş yasağı konmuştu. İdare mahkemesi, bu nedenle “Ç-120 suç tahdit kodu belirlenerek davacının ülkeye girişinin 5 yıl yasaklanmasına yönelik işlemin ölçülülük ilkesiyle bağdaşmayacağı” gerekçesiyle işlemi iptal etmiş, Danıştay 10. Dairesi de bu kararı onamıştır (Danıştay 10. D., 08.12.2020, 2020/3217 E., 2020/5912 K.). Olay 6458 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önceki döneme ait olsa da, borcun ödenmemesine bağlanan yasağın süresinin ölçülü olması gerektiğini göstermesi bakımından önemlidir.

Kendiliğinden çıkmak ile sınır dışı edilmek arasında ne fark var?

En önemli fark, giriş yasağının süresi ve idari gözetim riskidir. İhlalin yetkili makamlarca tespit edilmesini beklemeden kendiliğinden çıkan yabancı, genellikle hiç yasak almaz ya da daha kısa yasak alır. Kolluk tarafından yakalanan yabancı ise hakkında sınır dışı etme kararı alınması ve geri gönderme merkezine konulması ihtimaliyle karşılaşır.

Yönetmelik, bazı yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınmayacağını açıkça sayar. Bunların arasında şunlar vardır (Yönetmelik m. 52/1):

• Vizesi veya ikamet izni iptal edilenlerden, on gün içinde çıkış yapmak üzere kendiliğinden sınır kapılarına gelenler,
• Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlardan, çıkış yapmak üzere kendiliğinden sınır kapılarına gelenler,
• Vize alarak veya vize muafiyetiyle gelip ikamet izni talebi reddedilenlerden, vize süresini veya vize muafiyeti süresini kullananlar,
• İkamet izni süresini kabul edilebilir bir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal edenlerden, çıkış yapmak üzere kendiliğinden sınır kapılarına gelenler,
• İkamet izni uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde çıkmayanlardan, çıkış yapmak üzere kendiliğinden sınır kapılarına gelenler.

Yakalanan yabancı için ise süreç şöyle işler. Kolluk, YUKK m. 54 kapsamındaki yabancıyı derhâl valiliğe bildirir. Valilik en geç kırk sekiz saat içinde sınır dışı etme kararı alınıp alınmayacağını değerlendirir (YUKK m. 57/1). Sınır dışı etme kararı alınanlara, Türkiye’yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınabilir. Buna Türkiye’yi terke davet denir. Ancak kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara ve kamu düzeni bakımından tehdit oluşturanlara bu süre tanınmaz (YUKK m. 56/1).

Türkiye’den çıkış için süre tanınan kişilere, Çıkış İzin Belgesi verilir. Bu belge hiçbir harca tabi değildir. Vize ve ikamet harçları ile bunların cezalarına ilişkin yükümlülükler saklıdır.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 56/2

Çıkış izin belgesi, terke davet edilen yabancının verilen süre içinde ülkeden çıkabilmesini sağlayan belgedir. Belge harçsızdır. Ancak birikmiş ikamet harcı borcu ortadan kalkmaz.

Terke davet süresi içinde sınır kapısına gelip vize veya ikamet ihlalinden kaynaklanan para cezalarını ödeyenler için giriş yasağı uygulanmaz. Terke davet süresini geçirerek sınır kapısına gelenlere ise ihlal süresine göre giriş yasağı uygulanır (Yönetmelik m. 58/7-8). Terke davet edilen yabancılar, tanınan süre içinde ikamet izni ya da çalışma izni başvurusu yapamaz (Yönetmelik m. 58/3). Süresinde ve kabul edilebilir bir mazereti olmadan çıkmayan yabancı hakkında idari gözetim kararı alınır ya da idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir (YUKK m. 57/2, Yönetmelik m. 58/2). Ayrıca idari para cezası da uygulanır (YUKK m. 102/1-c).

İdari gözetim, sınır dışı edilecek yabancının geri gönderme merkezinde tutulmasıdır. Süresi kural olarak altı ayı geçemez, belirli hâllerde en fazla altı ay daha uzatılabilir (YUKK m. 57/3). İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir (YUKK m. 57/6).

İzinsiz kalan yabancı sınır dışı edilebilir mi?

Evet. Vize ya da ikamet süresini on günden fazla aşmak, kanunda sınır dışı etme sebebi olarak açıkça sayılmıştır. YUKK m. 54/1’in ilgili bentleri şöyledir:

Aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır:
…
e) Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler
f) İkamet izinleri iptal edilenler
g) İkamet izni bulunup da süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler
ğ) Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler
…
j) İkamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 54/1

Görüldüğü gibi izinsiz kalan yabancı çoğu zaman izinsiz de çalışmaktadır. Bu durumda ayrıca (ğ) bendi gündeme gelir. Bununla birlikte kanun, bazı kişiler hakkında 54. madde kapsamında olsalar bile sınır dışı etme kararı alınmayacağını söyler. Örneğin gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence ya da insanlık dışı muamele görme konusunda ciddi emare bulunanlar ve ciddi sağlık sorunları, yaş ya da hamilelik nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler bu kapsamdadır (YUKK m. 55/1).

Sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Bu süre, 21/11/2024 tarihli 7533 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonraki metne göredir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Mahkemenin kararı kesindir (YUKK m. 53/3). Sınır dışı etme sürecinin ayrıntılarını bu yazının konusu dışında bırakıyorum.

Tahdit kodu nedir, nasıl öğrenilir?

Tahdit kaydı, bir yabancının Türkiye’ye girişini, vize ya da izin almasını kısıtlayan ve idarenin sistemine işlenen kayıttır. Uygulamada bu kayıtlar harf ve rakamdan oluşan kodlarla tutulur. Emniyet Genel Müdürlüğünün yabancılara yönelik bilgilendirme sayfasında süreli giriş yasakları “Türkiye Süreli Giriş Yasağı (Ç)” ifadesiyle anılıyor. Danıştay kararlarında da “Ç-113”, “Ç-120” gibi kodlarla konulmuş giriş yasakları görülüyor. Ancak hangi kodun hangi gerekçe ve süreyi gösterdiğine ilişkin resmî ve güncel bir liste, bu yazının hazırlandığı tarihte ulaşabildiğim resmî kaynaklarda yayımlanmış değil. Bu yüzden kod anlamlarına ilişkin internetteki listelere dikkatle yaklaşmak gerekir.

Kanun, giriş yasağının tebliğ edilmesini ister. Sınır dışı edilen yabancılara yasağı valilik tebliğ eder. Tebligatta, yabancının karara karşı itiraz haklarını nasıl kullanabileceği de yer alır (YUKK m. 10/1). Yönetmeliğe göre giriş yasağı ve ön izin şartı; konsolosluğa vize ya da izin başvurusu yapıldığında konsolosluk görevlilerince, yabancı Türkiye’deyse valilikçe, çıkışta ise sınır kapısındaki kolluk birimince tebliğ edilir (Yönetmelik m. 9/1). Yasağın varlığını ve süresini öğrenmek için il göç idaresi müdürlüğüne ya da yurt dışındaki Türk konsolosluğuna başvurulabilir.

Türkiye’den çıkmadan ikamet izni alarak durum düzeltilebilir mi?

Sınırlı ölçüde. Kural olarak ikamet izni başvurusu yurt dışındaki konsolosluğa yapılır (YUKK m. 21/1). Türkiye içinden valiliğe başvuru ise istisnadır ve kanunda sayılan hâllerde mümkündür (YUKK m. 22). Bu hâller arasında yabancının Türkiye’den ayrılmasının makul veya mümkün olmadığı durumlar, öğrenci, uzun dönem ve insani ikamet izinleri, aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçiş ve Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanların kısa dönem ikamet iznine geçişi vardır. Ayrıca Yönetmeliğin geçiş hükmüne göre, yurt dışından yapılması gereken ikamet izni başvuruları konsolosluklardan alınmaya başlanıncaya kadar valiliklerce alınmaya devam edilir (Yönetmelik geçici m. 1/1). Bu nedenle uygulamada Türkiye içinden yapılan başvuru, kanundaki istisnalarla sınırlı kalmamaktadır.

Süre bakımından Yönetmelik şu kuralı koyar:

Türkiye içinden valiliklere yapılabilecek ikamet izni başvuruları başvuru için gerekli olan yasal süre bitmeden yapılır. İkamet izni süresini, vize süresini veya vize muafiyetini on güne kadar aşmış olanların başvuruları da alınır. Yabancının içinde bulunduğu durum ve idari ihtiyaçlar yönünden gerekli olduğunda on günlük süre koşuluna bağlı kalınmaz. Bununla ilgili usul ve esaslar Genel Müdürlük tarafından ayrıca belirlenir.

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m. 21/2

Buradan çıkan sonuçlar şunlardır:

• Başvuru en güvenli şekilde, vize ya da ikamet izni süresi dolmadan yapılır. Uzatma başvurusu için kanun, iznin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren ve her hâlde süre dolmadan başvurulmasını ister (YUKK m. 24/2).
• Süreyi on güne kadar aşanların başvurusu da alınır.
• On günü aşan bir ihlalde başvurunun alınması, idarenin takdirindeki istisnai bir imkândır. Bu imkânla başvurusu alınıp olumlu sonuçlananların yeni izni başvuru tarihinden başlar. Başvuru tarihine kadar geçen süre için tahakkuk eden harç, Harçlar Kanunu’na göre hesaplanır (Yönetmelik m. 21/3).
• Vize ihlalinden ya da önceki ikamet izninden doğan borçlarını ödemeyenlerin ikamet izni başvuruları reddedilir (Yönetmelik m. 22/10). Yani başvurudan önce ya da başvuruyla birlikte birikmiş harç borcunun ödenmesi gerekir.
• İkamet izni başvurusu reddedilen ya da izni iptal edilen yabancı, altı ay içinde yeniden başvurursa yeni bir talep gerekçesi sunmalıdır (Yönetmelik m. 21/10).

Danıştay’ın onadığı bir idare mahkemesi kararında, Türk vatandaşıyla evli yabancı eşe aile ikamet izni verilmesi, “Vize ve İkamet İhlali” kaydına bağlı bir tutarın ödenmesi şartına bağlanmıştı. Mahkeme, aile ikamet izni şartları arasında para cezası ödeme koşulunun bulunmadığını belirterek, “Kanun’da belirtilmeyen bir şart olan idari para cezasını ödemek koşulu ile ikamet izni verileceği yönünde tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı” sonucuna varmış, Danıştay 10. Dairesi bu kararı onamıştır (Danıştay 10. D., 24.03.2021, 2016/2217 E., 2021/1364 K.). Ancak bu dava, 2016 tarihli Yönetmelik yürürlüğe girmeden önceki bir işleme ilişkindir. Bugün Yönetmeliğin m. 22/10 hükmü, borç ödenmeden yapılan başvuruların reddedileceğini açıkça düzenlediği için kararın güncel uygulamaya etkisi sınırlı olabilir.

Danıştay, başka bir kararında, eski ve sonradan kaldırılmış tahdit kayıtlarının ikamet izni başvurusunun reddine gerekçe yapılamayacağını kabul etmiştir. Olayda Türkiye’de konut sahibi bir yabancının kısa dönem ikamet izni başvurusu, 2005 ve 2006 yıllarında konulmuş tahdit kayıtları gerekçe gösterilerek reddedilmişti. Oysa bu kayıtlar iptal edilmişti ve aktif bir kayıt yoktu. Daire, başvurunun “önceki tarihlerde konulan ve sonrasında iptal edilen tahdit kayıtları gerekçe gösterilerek reddedilmesine ve davacının 10 gün içinde ülkeden çıkış yapması gerektiğine ilişkin davalı idare işleminde hukuka uygunluk olmadığından” söz ederek iptal kararını onamıştır (Danıştay 10. D., 25.11.2020, 2016/3625 E., 2020/5405 K.).

İkamet izni başvurusu reddedilirse ne olur?

Türkiye içinden yapılan başvurunun reddi, uzatılmaması ya da iznin iptali valilikçe yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Valilik bu kararı verirken yabancının Türkiye’deki aile bağlarını, ikamet süresini, menşe ülkedeki durumunu ve çocuğun yüksek yararını göz önünde bulundurur ve kararı erteleyebilir (YUKK m. 25).

Ret sonrasında yabancının hızlı hareket etmesi gerekir. Uzatma başvurusu reddedilen yabancı on gün içinde Türkiye’den çıkmazsa, sınır dışı etme sebebi doğar (YUKK m. 54/1-j). Vize ya da vize muafiyetiyle gelip ikamet izni talebi reddedilen yabancı, kalan vize ya da muafiyet süresini kullanabilir (Yönetmelik m. 52/1-c).

Ret kararına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. YUKK, ikamet izni reddi için ayrı bir dava süresi öngörmediğinden genel kural uygulanır. Buna göre dava açma süresi, yazılı bildirimden itibaren altmış gündür (2577 s. İYUK m. 7/1). Dava açmak, tek başına yabancıya Türkiye’de kalma hakkı vermez. Bu yüzden davayla birlikte yürütmenin durdurulması istenmesi ve bu süreçte sınır dışı etme riskinin ayrıca değerlendirilmesi önemlidir.

Giriş yasağı kaldırılabilir mi, karşı dava açılabilir mi?

Evet, iki yol vardır. Birincisi idareye başvurudur. Kanun, Göç İdaresi Başkanlığının giriş yasağını kaldırabileceğini ya da yasak saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye’ye girişine izin verebileceğini söyler (YUKK m. 9/6). Yönetmelik de yasağın süresi dolmadan kaldırılabileceğini tekrarlar (Yönetmelik m. 8/2-e). Bu başvuruda Türkiye’deki aile bağları, borcun ödenmiş olması, ihlalin nedeni ve süresi gibi somut bilgiler belgeleriyle sunulmalıdır.

İkinci yol idari davadır. Giriş yasağı bir idari işlemdir ve iptali için idare mahkemesinde dava açılabilir. Özel bir süre öngörülmediğinden dava açma süresi, işlemin yazılı bildiriminden itibaren altmış gündür (2577 s. İYUK m. 7/1). YUKK’un uygulanmasına ilişkin davalarda, bir yerde birden fazla idare mahkemesi varsa davaların hangisinde görüleceğini Hâkimler ve Savcılar Kurulu belirler (YUKK m. 101/1). İdareye yapılan kaldırma başvurusunun reddi de ayrıca dava konusu yapılabilir.

Kanun ayrıca ön izin şartını düzenler. Ön izin, yabancının ülkeye girişinin önceden idarenin iznine bağlanmasıdır. Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı sebebiyle Göç İdaresi Başkanlığı; idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle ise valilikler, yabancının ülkeye kabulünü ön izin şartına bağlayabilir (YUKK m. 9/7).

Aile bağları önemli bir argümandır, ancak tek başına yeterli olmayabilir. Anayasa Mahkemesi, yasak konduktan yaklaşık iki yıl sonra Türk vatandaşıyla evlenen bir yabancının başvurusunda, yasağın konduğu tarihte mevcut bir aile hayatı bulunmadığını tespit etmiştir. Mahkeme, “Başvurucu, Türkiye’ye giriş yasağının tesis edildiği tarihten çok sonraki bir tarihte ve de bu yasağın farkında olarak evlenmiş; çocuk sahibi olmuştur.” diyerek aile hayatına saygı hakkına ilişkin şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun bulmuştur (AYM, Ramiz Islamov, B. No: 2020/37579, 03.10.2024). Bu olaydaki yasak, kamu güvenliği gerekçesine dayanıyordu. Ancak değerlendirme ölçütü, yani aile hayatının yasak tarihinde var olup olmadığı, ihlal kaynaklı yasaklarda da önem taşıyabilir.

Ev sahibi ve işveren hangi risklerle karşılaşır?

İzinsiz kalan yabancıya ev kiralayan, onu barındıran ya da çalıştıran kişiler de idari para cezasıyla karşılaşabilir. YUKK, geçerli seyahat belgesi, yabancı kimlik kartı, ikamet izni ya da geçerli yol izin belgesi olmayan yabancıların barınmasına, konaklamasına imkân sağlayan kişiler ile mülkiyetindeki gayrimenkulü bu kişilere kiralayanlara, kanunlarda ayrıca suç olarak tanımlanmayan eylemler nedeniyle, tespit edilen her bir yabancı için idari para cezası öngörür (YUKK m. 102/2). Kanun metnindeki tutar 1.000 TL’dir. Bu tutar da her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; 2026 için hesapladığım tutar her bir yabancı için yaklaşık 16.426 TL’dir (5326 s. Kabahatler K. m. 17/7).

İşverenler bakımından 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu uygulanır. Kanun, çalışma izni olmadan çalışan yabancıya ve yabancı çalıştıran işverene veya işveren vekiline, her bir yabancı için ayrı idari para cezası öngörür. Fiilin tekrarında cezalar bir kat artırılır (6735 s. K. m. 23/5-6). Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir (6735 s. K. m. 23/8). İşveren, çalışma izni olmayan yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönüş masraflarını ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamak zorundadır (6735 s. K. m. 23/9). Kanun metnindeki tutarlar (yabancı çalıştıran işveren için her yabancı başına 6.000 TL, bağımlı çalışan yabancı için 2.400 TL, bağımsız çalışan yabancı için 4.800 TL) her yıl yeniden değerlenir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı 2026 tutarları şöyledir:

Kime	2026 tutarı
Çalışma izni olmayan yabancı çalıştıran işveren veya işveren vekili, her bir yabancı için	102.503 TL
Çalışma izni olmadan bağımlı çalışan yabancı	40.977 TL
Çalışma izni olmadan bağımsız çalışan yabancı	82.010 TL
Bildirim yükümlülüğüne aykırılık, her bir yabancı için	6.805 TL

Fiilin tekrarında bu tutarlar bir kat artırılır (6735 s. K. m. 23/6).

Bilinmesi gereken süreler nelerdir?

Konu	Süre	Dayanak
Vize ya da vize muafiyetiyle kalış	Her 180 günde en fazla 90 gün	YUKK m. 11/1
İkamet izni uzatma başvurusu	Bitişe 60 gün kala başlar, süre dolmadan yapılır	YUKK m. 24/2
Süre aşımında başvurunun alınması	10 güne kadar aşımda başvuru alınır	Yönetmelik m. 21/2
Sınır dışı etme sebebi	Vize ya da ikamet süresini 10 günden fazla aşmak	YUKK m. 54/1-e, g
Uzatma reddinden sonra çıkış	10 gün	YUKK m. 54/1-j
Terke davet süresi	15 günden az olmamak üzere 30 güne kadar	YUKK m. 56/1
Sınır dışı etme kararına karşı dava	Tebliğden itibaren 7 gün	YUKK m. 53/3
İkamet reddi ya da giriş yasağına karşı dava	Yazılı bildirimden itibaren 60 gün	2577 s. İYUK m. 7/1
YUKK’taki idari para cezasının ödenmesi	Tebliğden itibaren 30 gün	YUKK m. 102/5
YUKK’taki idari para cezasına itiraz	Tebliğden itibaren 15 gün (sulh ceza hâkimliği)	5326 s. Kabahatler K. m. 27/1
Giriş yasağının üst sınırı	5 yıl; ciddi tehdit varsa en fazla 10 yıl daha	YUKK m. 9/3
Türkiye’de doğan çocuğa ikamet izni	Doğumdan itibaren 180 gün	Yönetmelik m. 21/13

Uygulamada sık yapılan hatalar nelerdir?

Hata	Olası sonuç
Vizesiz girişin “süresiz kalış” sağladığını düşünmek	90 gün dolunca vize ihlali başlar, harç borcu birikir.
Uzatma başvurusunu ikamet izni bittikten sonra yapmak	Başvuru kabul edilmeyebilir; on günü aşan gecikmede sınır dışı sebebi doğar.
Çalışma izninin bittiğini fark etmemek	Çalışma izni bitince ikamet izni de biter; ihlal başlar (Yönetmelik m. 25/3).
Harç borcunu ödemeden çıkmak	Daha ağır tablodan giriş yasağı; borç ödenmeden yasak bitse bile girişe izin verilmemesi.
Yakalanmayı beklemek	Sınır dışı etme kararı, idari gözetim, daha uzun giriş yasağı.
Terke davet süresini kaçırmak	İdari gözetim, idari para cezası ve ihlal süresine göre giriş yasağı.
Ret ya da yasak kararının tebliğinden sonra dava süresini geçirmek	İşlem kesinleşir; sınır dışı kararında süre yalnızca 7 gündür.
Kaldırılmış eski tahdit kayıtlarına dayanan reddi sorgulamamak	Hukuka aykırı bir ret kesinleşebilir.
İnternetteki kod listelerine güvenmek	Yasağın gerekçesi ve süresi yanlış anlaşılabilir; doğru bilgi idareden alınmalıdır.

Örnek olaylar

Aşağıdaki örnekler kurgudur. Göç İdaresi Başkanlığının 09.06.2020 tarihli açıklamasındaki süreler esas alınmıştır. Harç tutarları vatandaşlığa göre değiştiği için örneklerde rakam vermiyorum; genel tarifeye göre bir hesap örneğini yukarıda, harç bölümünde verdim.

Örnek 1 (kurgu): Kısa süreli vize ihlali

Vize muafiyetiyle gelen A, 90 günlük süresini 45 gün aşmıştır. Hakkında herhangi bir tespit yapılmadan havalimanına gider ve çıkışta aşılan süreye ait harcı öder. İhlal süresi 3 aydan kısa olduğu, kendiliğinden geldiği ve borcunu ödediği için açıklamaya göre giriş yasağı konmaz. A borcunu ödemeseydi, ağır tablodaki “3 aya kadar ihlal” dilimine girer ve 3 ay giriş yasağı alırdı.

Örnek 2 (kurgu): Uzun süreli ikamet ihlali

Kısa dönem ikamet izni 01.03.2025’te biten B, uzatma başvurusu yapmadan Türkiye’de kalmış ve 15.09.2026’da kendiliğinden sınır kapısına gelmiştir. İhlal süresi yaklaşık 1 yıl 6 aydır. B borcunu öderse ilk tabloya göre 1 yıl giriş yasağı alır. Ödemezse ağır tabloya göre 2 yıl giriş yasağı alır ve borcunu ödemedikçe süre dolsa bile Türkiye’ye kabul edilmeyebilir.

Örnek 3 (kurgu): Yakalanma ve terke davet

Vize süresini 5 ay aşan C, bir yol kontrolünde yakalanır. Valilik hakkında sınır dışı etme kararı alır ve 15 gün içinde Türkiye’yi terk etmesini ister. C’ye çıkış izin belgesi verilir. İhlali 3 aydan uzun olduğu için açıklamaya göre, borcunu ödese bile ağır tablodaki “3 ay – 6 ay arası” dilime göre 6 ay giriş yasağı alır. Yönetmeliğin m. 58/7 hükmü ise süresinde çıkıp ödeme yapanlara yasak uygulanmayacağını söylediği için, C’ye konan yasak bu açıdan tartışılabilir. C, 15 gün içinde çıkmazsa idari gözetime alınabilir ve ayrıca idari para cezası uygulanır.

Örnek 4 (kurgu): Süre dolduktan sonra başvuru

Aile ikamet izni 10.05.2026’da biten D, uzatma başvurusunu 18.05.2026’da yapmak ister. Süreyi 8 gün aştığı için Yönetmeliğe göre başvurusu alınır. Ancak aşılan 8 günlük süreye ait harcın ödenmesi gerekir. D başvurusunu 10.06.2026’da yapmak isteseydi, on günlük sınır aşıldığı için başvurunun alınması idarenin istisnai değerlendirmesine kalırdı.

Sık sorulan sorular

Vizem bitti ama birkaç gün geç çıkarsam ne olur?

Süre aşımı ne kadar kısa olursa olsun, aşılan süreye ait harç çıkışta bir kat fazlasıyla alınır. Göç İdaresi Başkanlığının açıklamasına göre 3 aydan kısa ihlalde, kendiliğinden çıkıp borcunu ödeyen yabancıya giriş yasağı konmuyor. Süreyi on günden fazla aşmak ise kanunda sınır dışı etme sebebi olarak sayılır (YUKK m. 54/1-e).

Vize ihlali cezası 2026’da ne kadar?

Sabit bir tutar yoktur. Ödenen, aşılan sürenin ikamet harcının iki katıdır. Genel tarifede ilk ay için günlük 348,10 TL (ilk ay toplamı en çok 3.359,90 TL), sonraki her ay için 2.232,30 TL esas alınır. Çoğu ülkenin vatandaşı için ise Göç İdaresi Başkanlığının yayımladığı, ABD doları cinsinden ülke grupları tablosu uygulanır. Kesin tutar, çıkıştan önce il göç idaresi müdürlüğünden teyit edilmelidir.

Vize ihlali cezasını ödemeden çıkabilir miyim?

Çıkış fiilen mümkün olabilir. Ancak borcu ödemeyen yabancılara daha ağır tablodan giriş yasağı uygulanıyor. Ayrıca açıklamaya göre yasak süresi dolsa bile borç ödenmedikçe Türkiye’ye girişe izin verilmiyor. Borcu ödemeyi kabul etmeyenlere vize de verilmez (YUKK m. 15/1-ğ).

İkamet iznimin süresi doldu. Hâlâ başvurabilir miyim?

Yönetmeliğe göre süreyi on güne kadar aşanların başvurusu alınır. On günü aşan gecikmelerde başvurunun alınması idarenin istisnai değerlendirmesine bağlıdır (Yönetmelik m. 21/2). Her durumda birikmiş harç borcunun ödenmesi gerekir (Yönetmelik m. 22/10).

Uzatma başvurusu yaptım, ikamet kartımın süresi bitti. İhlalde miyim?

Hayır. Süre dolmadan uzatma başvurusu yapan yabancı, kendisine verilen belgeyle hakkında karar verilinceye kadar Türkiye’de kalabilir (YUKK m. 24/2). Başvuru reddedilirse, on gün içinde çıkmak gerekir (YUKK m. 54/1-j).

Türk vatandaşıyla evlenirsem giriş yasağım kalkar mı?

Evlilik, yasağı kendiliğinden kaldırmaz. Göç İdaresi Başkanlığına yasağın kaldırılması ya da yasak saklı kalmak üzere belirli süre girişe izin verilmesi için başvurulabilir (YUKK m. 9/6). Anayasa Mahkemesi, yasaktan sonra ve yasağın farkında olarak kurulan aile hayatını, aile hayatına müdahale değerlendirmesinde farklı ele almaktadır.

Giriş yasağıma karşı ne kadar sürede dava açabilirim?

Giriş yasağına karşı dava açma süresi, yazılı bildirimden itibaren altmış gündür (2577 s. İYUK m. 7/1). Sınır dışı etme kararına karşı ise süre yalnızca yedi gündür (YUKK m. 53/3).

Çıkış izin belgesi nedir, ücretli midir?

Sınır dışı etme kararıyla birlikte Türkiye’yi terk için süre tanınan yabancıya verilen belgedir. Belge harçsızdır, ancak vize ve ikamet harçları ile cezalarına ilişkin borçlar devam eder (YUKK m. 56/2).

İzinsiz kalan yabancıya ev kiralamak ev sahibine ceza getirir mi?

Getirebilir. Geçerli belgesi ya da ikamet izni olmayan yabancıya gayrimenkulünü kiralayan ya da barınmasına imkân sağlayanlara, her bir yabancı için idari para cezası öngörülmüştür (YUKK m. 102/2).

Cezaevinde ya da geri gönderme merkezinde geçen süre ihlal sayılır mı?

Hakkında işlem yapıldıktan sonra gözaltında, cezaevinde, idari gözetimde ya da geri gönderme merkezinde geçen süreler vize ya da ikamet ihlali sayılmaz. Bundan önceki ihlal süresi için genel hükümler uygulanır (Yönetmelik m. 24).

Kaynakça

1. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 9, 10, 11, 15, 19, 21, 22, 24, 25, 26, 27, 30, 53, 54, 55, 56, 57, 101, 102 (RG 11.04.2013, S. 28615; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
2. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m. 8, 9, 21, 22, 24, 25, 52, 58, geçici m. 1 (RG 17.03.2016, S. 29656; değişiklikler: RG 30.07.2019, S. 30847 ve RG 13.08.2022, S. 31922; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
3. 492 sayılı Harçlar Kanunu, m. 83 vd. ve (6) sayılı tarife, III (RG 17.07.1964, S. 11756; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
4. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu, m. 17/7 (RG 31.03.2005, S. 25772 Mükerrer; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
5. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, m. 23 (RG 13.08.2016, S. 29800; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
6. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 7 (RG 20.01.1982, S. 17580; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
7. T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı, Yasal Kalış Hakkı İhlalinde Bulunan Yabancılara Uygulanacak Giriş Yasaklarına İlişkin Açıklama, 09.06.2020 (goc.gov.tr)
8. T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı, Sınır Dışı Etme bilgilendirme sayfası (goc.gov.tr)
9. T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı, Belge Bedeli ve Harç Miktarı sayfası ve “Ülkelere Göre Harç Miktarları” tablosu (goc.gov.tr, erişim 21.10.2026)
10. T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı, Vize Müracaat ve Vize Harçları sayfası; İkamet ve Vize Sıkça Sorulan Sorular sayfaları (goc.gov.tr, erişim 21.10.2026)
11. 7196 sayılı Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, m. 71 (RG 24.12.2019, S. 30988)
12. Hazine ve Maliye Bakanlığı, Harçlar Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 98) (RG 31.12.2025, S. 33124, 5. Mükerrer); 10783 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (RG 31.12.2025, S. 33124)
13. Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No: 97) Değerli Kâğıtlar (RG 24.12.2025, S. 33117)
14. Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 585) (RG 27.11.2025, S. 33090) ve önceki yılların yeniden değerleme oranı tebliğleri
15. Danıştay 10. Daire, 16.12.2020 tarihli, 2016/15371 E., 2020/6395 K.
16. Danıştay 10. Daire, 08.12.2020 tarihli, 2020/3217 E., 2020/5912 K.
17. Danıştay 10. Daire, 24.03.2021 tarihli, 2016/2217 E., 2021/1364 K.
18. Danıştay 10. Daire, 25.11.2020 tarihli, 2016/3625 E., 2020/5405 K.
19. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, Ramiz Islamov Başvurusu, B. No: 2020/37579, 03.10.2024