İkamet izni nasıl alınır, reddedilirse ne yapılır?

Türkiye’de turist olarak bulunabileceğiniz sürenin ötesinde kalmak istiyorsanız bir ikamet izni almanız gerekir. Peki ikamet izni kimler için zorunludur, hangi türleri vardır ve her birinin şartları nelerdir? Başvuru nereye ve nasıl yapılır, izin nasıl uzatılır? Başvuru reddedilir, izin uzatılmaz ya da iptal edilirse ne olur; bu karara karşı nereye, hangi süre içinde başvurulur? Bu yazıda bu sorulara sırayla cevap veriyorum.

İkamet izni nedir, kimin alması gerekir?

İkamet izni, yabancıya Türkiye’de belirli bir süre ve belirli bir amaçla yaşama hakkı veren izin belgesidir. Konu, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (kısaca YUKK) ile bu Kanunun uygulanmasına ilişkin Yönetmelikte (kısaca Yönetmelik) düzenlenir. Kimin ikamet izni alması gerektiğini Kanunun 19. maddesi söyler:

(1) Türkiye’de, vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almaları zorunludur. İkamet izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmadığında geçerliliğini kaybeder.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 19/1

Bu hükmü anlamak için vize ve vize muafiyeti kavramlarını bilmek gerekir. Vize, yabancının Türkiye’ye girmesine ve kısa süre kalmasına izin veren belgedir. Bazı ülkelerin vatandaşları ise anlaşmalar ya da Cumhurbaşkanı kararıyla vizeden muaf tutulur; bunlar belli bir süre vizesiz kalabilir. Yönetmeliğe göre vizenin veya vize muafiyetinin Türkiye’de sağladığı kalış süresi, her yüz seksen günde doksan günü geçemez (Yönetmelik m. 10/1). Yani bir yabancı turist olarak altı aylık bir dönem içinde en fazla doksan gün kalabilir; daha uzun kalacaksa ikamet izni alması gerekir.

Yazıda sık geçecek birkaç terimi baştan açıklayayım:

• Valilik / il göç idaresi: Kanunda ikamet izni işlemlerini yürüten makam “valilik” olarak geçer. Uygulamada bu işleri valilik bünyesindeki il göç idaresi müdürlükleri yürütür.
• Göç İdaresi Başkanlığı: Kanun metninde hâlâ “Göç İdaresi Genel Müdürlüğü” ibaresi yer alır. Kurum bugün İçişleri Bakanlığına bağlı Göç İdaresi Başkanlığı adıyla çalışmaktadır (goc.gov.tr).
• Destekleyici: Aile ikamet izninde, aile üyesinin yanında kalacağı ve masraflarını üstlenen Türk vatandaşı ya da Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancıdır (YUKK m. 3/1-f).
• İkamet izni müracaat belgesi: Başvurusunu tamamlayan yabancıya verilen ve başvuru sonuçlanıncaya kadar Türkiye’de kalma hakkı sağlayan belgedir (Yönetmelik m. 21/8-9).
• Tebliğ: İdari kararın ilgiliye usulüne uygun biçimde bildirilmesidir. Dava açma süreleri kural olarak tebliğden sonra işlemeye başlar.

Kimler ikamet izninden muaftır?

Kanun bazı yabancıları ikamet izni almaktan muaf tutar (YUKK m. 20). Bunlar arasında doksan güne kadar vizeyle veya vizesiz gelenler (vize süresince), Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahipleri, diplomasi ve konsolosluk memurları, anlaşmalarla muaf tutulanlar, Türk Vatandaşlığı Kanununun 28. maddesi kapsamında olanlar (çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybeden kişiler gibi) ve uluslararası koruma kimlik belgesi sahipleri bulunur.

Ayrıca geçerli bir çalışma izni ikamet izni sayılır (YUKK m. 27/1). Çalışma izni olan yabancı ayrıca ikamet izni belgesi almaz, ancak Yönetmeliğe göre ikamet izni harcını öder (Yönetmelik m. 25/1). Çalışma izni sona erdiğinde ikamet hakkı da sona erer; bu durumda yeni bir ikamet izni için süresinde başvurmak gerekir (Yönetmelik m. 25/3).

Hangi ikamet izni türleri vardır?

Kanunda altı tür ikamet izni sayılmıştır (YUKK m. 30): kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni. Her birinin kimlere verildiği, ne kadar süreli olduğu ve hangi şartlara bağlı olduğu farklıdır. Aşağıdaki tablo genel bir özet sunar; ayrıntılar alt başlıklarda.

Tür	Kimlere verilir?	Bir defada en fazla süre	Dayanak
Kısa dönem	Turizm, taşınmaz sahipliği, iş kurma, tedavi, Türkçe kursu gibi Kanunda sayılan amaçlarla kalacaklar	2 yıl (yatırımcı ve KKTC vatandaşları için 5 yıl)	YUKK m. 31–33
Aile	Türk vatandaşının veya ikamet izinli yabancının yabancı eşi, ergin olmayan ya da bağımlı çocuğu	3 yıl; destekleyicinin izin süresini aşamaz	YUKK m. 34–37
Öğrenci	Ön lisans, lisans, yüksek lisans, doktora öğrencileri; bazı şartlarla ilk ve ortaöğretim öğrencileri	Öğrenim süresine göre	YUKK m. 38–41
Uzun dönem	Kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle kalmış olanlar ya da Bakanlığın belirlediği şartlara uyanlar	Süresiz	YUKK m. 42–45
İnsani	Çocuğun yüksek yararı, sınır dışı edilemeyen yabancılar, olağanüstü durumlar gibi hâller	Bakanlıkça belirlenen sürelerle	YUKK m. 46–47
İnsan ticareti mağduru	İnsan ticareti mağduru olduğu ya da olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunanlar	İlk 30 gün; sonra 6’şar ay, toplam 3 yıl	YUKK m. 48–49

Kısa dönem ikamet izni kimlere verilir, şartları nelerdir?

Kısa dönem ikamet izni, Kanunun 31. maddesinde sayılan amaçlardan biriyle Türkiye’de kalmak isteyen yabancılara verilebilir. Bu amaçlar şunlardır (YUKK m. 31/1):

• Bilimsel araştırma amacıyla gelmek,
• Türkiye’de taşınmaz malı bulunmak,
• Ticari bağlantı veya iş kurmak,
• Hizmet içi eğitim programlarına katılmak,
• Türkiye’nin taraf olduğu anlaşmalar veya öğrenci değişim programları çerçevesinde eğitim ya da benzeri amaçlarla gelmek,
• Turizm amacıyla kalmak,
• Kamu sağlığına tehdit oluşturan bir hastalık taşımamak kaydıyla tedavi görmek,
• Adli veya idari makamların talebi ya da kararı üzerine Türkiye’de kalmak zorunda olmak,
• Aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçmek,
• Türkçe öğrenme kurslarına katılmak,
• Kamu kurumları aracılığıyla eğitim, araştırma, staj ve kurslara katılmak,
• Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayıp mezuniyetten itibaren altı ay içinde başvurmak,
• Türkiye’de çalışmadan, Cumhurbaşkanınca belirlenen kapsam ve tutarda yatırım yapmak (yatırımcının eşi ve çocukları dâhil),
• Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşı olmak.

Sayılan amaçların dışında kalan kısa dönem ikamet izni talepleri, Yönetmeliğe göre turizm amaçlı talep olarak değerlendirilir (Yönetmelik m. 28/10). İzin süresine ilişkin kural şöyledir:

(2) (Değişik: 28/7/2016-6735/27 md.) Kısa dönem ikamet izni, birinci fıkranın (j) ve (k) bentleri hariç olmak üzere, her defasında en fazla ikişer yıllık sürelerle verilebilir.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 31/2

Bazı amaçlar için ek sınırlar vardır. Türkçe kursu amacıyla verilen izin en fazla iki defa verilebilir (YUKK m. 31/3). Mezuniyet sonrası verilen izin bir defaya mahsus ve en fazla bir yıl sürelidir (YUKK m. 31/4). Yatırımcılara ve KKTC vatandaşlarına ise beşer yıla kadar izin verilebilir (YUKK m. 31/5).

Taşınmaz sahipliğine dayalı izin: Yönetmeliğe göre taşınmazın konut olması ve bu amaçla kullanılması gerekir (Yönetmelik m. 28/3). 2024 yılında Kanuna eklenen hükümle, kısa dönem ikamet izni verilmesine esas olacak taşınmazın niteliğini ve değerini İçişleri Bakanlığı belirler (YUKK m. 31/6; 7533 sayılı Kanunla eklendi, RG 30.11.2024). Bu nedenle bir konutun ikamet iznine dayanak olup olmayacağı, başvuru tarihinde geçerli Bakanlık düzenlemesine göre değerlendirilir; satın alma kararından önce güncel şartların Göç İdaresi Başkanlığından kontrol edilmesi önemlidir.

Şartlar: Kısa dönem ikamet izni için şu şartlar birlikte aranır (YUKK m. 32):

• Kanunda sayılan amaçlardan birini ileri sürmek ve bununla ilgili bilgi ve belgeleri sunmak,
• Kanunun 7. maddesi kapsamına girmemek, yani Türkiye’ye girişine izin verilmeyecek yabancılardan olmamak (örneğin giriş yasağı bulunmamak, sahte belge kullanmamış olmak),
• Genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olmak,
• İstenirse vatandaşı olduğu ya da yasal olarak ikamet ettiği ülkeden alınmış adli sicil kaydını sunmak,
• Türkiye’de kalacağı adres bilgilerini vermek.

Yönetmelik ayrıca yeterli ve düzenli maddi imkân ile geçerli sağlık sigortası şartlarını düzenler (aşağıda “genel şartlar” başlığında anlatıyorum).

Aile ikamet izni kimlere verilir, şartları nelerdir?

Aile ikamet izni; Türk vatandaşlarının, Türk Vatandaşlığı Kanununun 28. maddesi kapsamındakilerin, ikamet izni sahibi yabancıların, mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna ve bağımlı yabancı çocuğuna verilebilir (YUKK m. 34/1). İzin her defasında üç yılı aşamaz ve hiçbir şekilde destekleyicinin kendi ikamet izni süresini geçemez.

Destekleyicide aranan şartlar şunlardır (YUKK m. 35/1):

• Toplamı asgari ücretten az olmamak üzere, ailedeki kişi başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelire sahip olmak,
• Ailenin nüfusuna uygun barınma şartlarına sahip olmak ve tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası yaptırmış olmak,
• Başvuru tarihinden önceki beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymediğini adli sicil kaydıyla belgelemek,
• Türkiye’de en az bir yıldır ikamet izniyle kalıyor olmak,
• Adres kayıt sisteminde kaydı bulunmak.

“En az bir yıl ikamet izniyle kalma” şartı; Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar, bilimsel araştırma amaçlı ikamet izni veya çalışma izni sahipleri ve Türk Vatandaşlığı Kanununun 28. maddesi kapsamındakiler için aranmaz (YUKK m. 35/2).

Aile üyesinde aranan şartlar ise şunlardır (YUKK m. 35/3): Aile bağını gösteren belgeleri sunmak, destekleyiciyle birlikte yaşamak ya da yaşama niyeti taşımak, evliliği sırf ikamet izni almak için yapmamış olmak, eşlerin her birinin on sekiz yaşını doldurmuş olması ve 7. madde kapsamına girmemek.

Aile ikamet izniyle ilgili bazı önemli kurallar daha vardır:

• Birden fazla eşle evlilik hâlinde yalnızca bir eşe aile ikamet izni verilir; diğer eşlerden olan çocuklara izin verilebilir (YUKK m. 34/2).
• Aile ikamet izni, on sekiz yaşına kadar ayrıca öğrenci ikamet izni almadan ilk ve ortaöğretimde okuma hakkı sağlar (YUKK m. 34/4).
• En az üç yıl aile ikamet izniyle kalan ve on sekiz yaşını dolduran çocuk, iznini kısa dönem ikamet iznine dönüştürebilir (YUKK m. 34/5).
• Türk vatandaşıyla evli yabancı boşanırsa, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak şartıyla kısa dönem ikamet izni alabilir. Aile içi şiddet mağduru olduğu mahkeme kararıyla sabit olan yabancı eş için üç yıl şartı aranmaz (YUKK m. 34/6).
• Destekleyici ölürse, ona bağlı olarak kalanlara süre şartı aranmadan kısa dönem ikamet izni verilebilir (YUKK m. 34/7).

Anlaşmalı evlilik denetimi: Evliliğin sırf ikamet izni almak için yapıldığına dair makul şüphe varsa valilik araştırma yapar. Bu amaçla yapıldığı tespit edilirse izin verilmez, verilmişse iptal edilir (YUKK m. 37/1). Yönetmelik hangi durumların makul şüphe sayılacağını (örneğin eşlerin aynı konutta yaşamaması, ortak bir dilin olmaması, makul olmayan yaş farkı) ve araştırmanın nasıl yapılacağını ayrıntılı olarak düzenler (Yönetmelik m. 34). Eşlerle ayrı ayrı ve birlikte görüşülür; eşler görüşme davetine uymakla yükümlüdür.

Öğrenci ikamet izni kimlere verilir?

Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni verilir (YUKK m. 38/1). Bakımı ve masrafları bir gerçek veya tüzel kişi tarafından üstlenilen ilk ve ortaöğretim öğrencilerine de velilerinin muvafakatiyle birer yıllık sürelerle öğrenci ikamet izni verilebilir (YUKK m. 38/2). Şartlar; gerekli bilgi ve belgeleri sunmak, 7. madde kapsamına girmemek ve adres bilgilerini vermektir (YUKK m. 39).

Uygulamada dikkat edilmesi gereken bazı noktalar şunlardır:

• Öğrenci ikamet izni, öğrencinin anne, baba ve diğer yakınlarına ikamet izni hakkı sağlamaz (YUKK m. 38/3). Yönetmelik yalnızca eş ve çocukların aile ikamet izninde öğrencinin destekleyici olabileceğini kabul eder (Yönetmelik m. 35/6).
• Özel öğrencilik, açık öğretim ve uzaktan eğitim gerekçesiyle öğrenci ikamet izni verilmez (Yönetmelik m. 35/14).
• Kayıt dondurulursa ikamet izni kayıt dondurma tarihinden itibaren kesilir (Yönetmelik m. 35/13). Mezun olan öğrencinin izni mezuniyet tarihinde kesilir ve yeni bir izne geçiş için on günlük süre mezuniyet tarihinden başlar (Yönetmelik m. 37/2).
• İlk kayıttan itibaren üç ay içinde genel sağlık sigortalısı olmak için başvuran öğrenciden ayrıca sağlık sigortası istenmez (Yönetmelik m. 35/8).
• Örgün öğrenim gören öğrenciler çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir; ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar (YUKK m. 41/1).

Uzun dönem ikamet izni kimlere verilir?

Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan ya da Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara, Bakanlığın onayıyla valilikler tarafından süresiz ikamet izni verilir (YUKK m. 42/1). Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma statüsü sahipleri, insani ikamet izni sahipleri ve geçici koruma sağlananlar uzun dönem ikamet iznine geçemez (YUKK m. 42/2).

Şartlar şunlardır (YUKK m. 43/1): kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak, son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, kendisinin ve ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelire sahip olmak, geçerli sağlık sigortasına sahip olmak ve kamu düzeni ya da kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak.

Sekiz yıl nasıl hesaplanır? Zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri dışında bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yılda toplam bir yılı aşan yurt dışı kalışlar ikamette kesinti sayılır ve önceki izin süreleri hesaba katılmaz (YUKK m. 28/1). Öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin tamamı sayılır (YUKK m. 28/2). İnsani ikamet izniyle geçen süreler hesaba katılmaz (Yönetmelik m. 44/4); anlaşmalı evlilikle alınıp sonradan iptal edilen izinler de sayılmaz (YUKK m. 37/3). Yönetmelik, hesaplamanın başvuru tarihinden geriye doğru birer yıllık dilimler hâlinde nasıl yapılacağını ayrıca düzenler (Yönetmelik m. 40/2).

Sağladığı haklar: Uzun dönem ikamet izni sahibi yabancı; askerlik yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevine girme ve muaf araç ithali dışında, özel kanunlardaki düzenlemeler saklı kalmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır (YUKK m. 44/1).

İptal: Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturma ya da sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında bulunma hâlinde uzun dönem ikamet izni iptal edilir (YUKK m. 45/1). Yurt dışında kalma nedeniyle izni iptal edilen kişi yeniden başvurabilir; bu başvurularda sekiz yıl şartı yeniden aranmaz ve başvuru en geç bir ay içinde sonuçlandırılır (Yönetmelik m. 43).

İnsani ikamet izni ve insan ticareti mağduru ikamet izni nedir?

İnsani ikamet izni, diğer ikamet izinlerinin şartları aranmadan, Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olarak ve Göç İdaresinin onayıyla valiliklerce verilen istisnai bir izindir (YUKK m. 46/1). Kanunda sayılan hâller şunlardır: çocuğun yüksek yararının söz konusu olması; hakkında sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı bulunduğu hâlde yabancının Türkiye’den çıkışının yaptırılamaması ya da ayrılmasının makul veya mümkün görülmemesi; Kanunun 55. maddesi uyarınca sınır dışı etme kararı alınmaması; belirli işlemlere karşı yargı yoluna başvurulması; ilk iltica ülkesine veya güvenli üçüncü ülkeye geri gönderme işlemlerinin sürmesi; acil nedenler, ülke menfaati veya kamu düzeni gereği kalması gereken yabancının başka bir izin alma imkânının bulunmaması ve olağanüstü durumlar.

İnsani ikamet izni alan yabancı, izin tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydolmak zorundadır (YUKK m. 46/2). İznin verilmesini zorunlu kılan şartlar ortadan kalktığında izin iptal edilir ve uzatılmaz (YUKK m. 47).

İnsan ticareti mağduru ikamet izni, insan ticareti mağduru olduğu ya da olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancıya, yaşadıklarının etkisinden kurtulması ve yetkililerle iş birliği yapıp yapmayacağına karar verebilmesi için valilikçe verilen otuz gün süreli izindir (YUKK m. 48/1). Diğer izinlerin şartları aranmaz ve Yönetmeliğe göre harçsız verilir (Yönetmelik m. 45/1). İzin, mağdurun güvenliği, sağlığı veya özel durumu nedeniyle en fazla altışar aylık sürelerle, toplamda üç yılı geçmemek üzere uzatılabilir (YUKK m. 49/1). Mağdurun kendi girişimiyle faillerle yeniden bağ kurduğunun belirlenmesi hâlinde izin iptal edilir (YUKK m. 49/2).

Her ikamet izni başvurusunda hangi genel şartlar ve belgeler aranır?

İzin türünden bağımsız olarak her başvuruda geçerli bir pasaport, geçerli sağlık sigortası, Türkiye’deki adres bilgisi ve çoğu izin türünde yeterli maddi imkân aranır. Ayrıca yabancının Kanunun 7. maddesi kapsamına girmemesi, yani Türkiye’ye girişine izin verilmeyecek yabancılardan olmaması gerekir.

1. Pasaport süresi

İkamet izni için başvuran yabancının, talep ettiği ikamet izni süresinden altmış gün daha uzun süreli pasaportu veya pasaport yerine geçen belgesi olmalıdır (YUKK m. 21/2). Buna paralel olarak ikamet izinleri, pasaportun geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa süreli düzenlenir (YUKK m. 23/1). Pasaportu yakında sona erecek olan kişi, istediği süreyi alamayabilir.

2. Sağlık sigortası

Talep edilen ikamet izni süresini kapsayan geçerli bir sağlık sigortası aranır. Türkiye’de genel sağlık sigortası kapsamında olanların sigortası geçerli kabul edilir. Yurt içinden yapılan başvurularda yabancı şirketlerin poliçeleri ancak Türkiye’de akdedilmişse kabul edilir. İkili sosyal güvenlik anlaşmaları kapsamında Türkiye’de sağlık hizmetinden yararlanabilenlerden, bunu belgelemeleri hâlinde ayrıca sigorta istenmez (Yönetmelik m. 22/13). Tedavi masraflarının tamamını ödediğini belgeleyen tedavi amaçlı başvurucular gibi bazı gruplar için sigorta şartı aranmayabilir (Yönetmelik m. 28/11).

3. Maddi imkân

Aile ve uzun dönem ikamet izni dışındaki başvurularda kural olarak yabancının yeterli maddi imkâna sahip olduğuna dair beyanı esas alınır. Beyan ikna edici bulunmazsa belge istenir. Bu durumda başvuru yılındaki net asgari ücret kadar aylık gideri karşılayabilecek maddi güç ve aile üyeleri için kişi başına asgari ücretin üçte biri ölçü alınır; maddi imkân yalnızca üçüncü kişilerin taahhüdüne dayandırılamaz (Yönetmelik m. 22/6).

4. Adres ve adres kaydı

Yabancı Türkiye’de kalacağı adresi eksiksiz bildirmek zorundadır. Bu adres sabit bir konut olabileceği gibi bir konaklama tesisi de olabilir (Yönetmelik m. 22/8). İzni ülke içinden alanlar, belgenin teslim tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydolmalıdır (Yönetmelik m. 22/12). İzin süresi içinde adres, medeni hâl ya da pasaporttaki isim değişirse yirmi iş günü içinde valiliğe bildirim yapılır. Başka bir ile taşınan yabancı ise yeni ilde ikamet izni için yirmi iş günü içinde başvurur (Yönetmelik m. 23/2-3).

Uygulamada, yabancı nüfus yoğunluğu gerekçesiyle bazı mahallelerin yabancıların yeni ikamet kayıtlarına kapatılabildiği bilinmektedir. Yönetmelik, kamu düzeni veya kamu güvenliği nedeniyle ikamet izni verilebilecek illere ilişkin düzenleme yapma yetkisini Göç İdaresine tanır (Yönetmelik m. 21/15). Kayda kapalı yerler zaman içinde değişebildiği için, kira sözleşmesi yapmadan önce adresin kayda açık olup olmadığının il göç idaresinden öğrenilmesi yararlı olur.

5. Kamu borçlarının ödenmiş olması

Az bilinen ama önemli bir ret sebebi kamu borçlarıdır. Vize ihlalinden veya önceki ikamet izninden doğan alacaklarını, 6183 sayılı Kanuna göre takip edilen kamu alacaklarını, taraf oldukları davalarda ödemeye mahkûm edildikleri yargılama gideri ve vekâlet ücretlerini ya da Türk Ceza Kanunu’na göre takip edilen borç ve cezalarını ödemeyenlerin ikamet izni başvuruları reddedilir (Yönetmelik m. 22/10).

6. Diğer belgeler

Her izin türü için istenen belgeler Göç İdaresi Başkanlığınca belirlenir ve internet sitesinde yayımlanır (Yönetmelik m. 21/1). Güncel belge listesine e-İkamet sistemindeki “İstenen Belgeler” sayfasından ulaşılabilir. Göç İdaresi Başkanlığının sitesine göre son altı ay içinde çekilmiş, beyaz fonlu biyometrik fotoğraf istenmektedir.

İkamet izni başvurusu nereye ve nasıl yapılır?

Uygulamada başvurular, e-İkamet sistemi üzerinden çevrim içi yapılır ve sistemin verdiği randevu gününde, yaşanmak istenen ildeki il göç idaresi müdürlüğüne belgelerle gidilir. Kanunun kuralı ise biraz farklıdır:

(1) İkamet izni başvurusu, yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluklara yapılır.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 21/1

Kanun, Türkiye içinden valiliklere başvuruyu istisnai hâllerle sınırlar (YUKK m. 22). Bu istisnalar arasında uzun dönem, öğrenci, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izinleri, aile izninden kısa dönem izne geçiş, Türkiye’de doğan çocuklar, kalış amacı değişen yabancıların yeni izin başvuruları ve Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanlar sayılmıştır. Ancak Yönetmeliğin geçiş hükmüne göre konsolosluklar başvuru almaya başlayıncaya kadar başvurular valiliklerce alınmaya devam edilir (Yönetmelik geçici m. 1/1). Göç İdaresi Başkanlığının internet sitesinde de ikamet izni başvurularının henüz yurt dışından alınmadığı, başvuruların ikamet edilmek istenen ildeki valilikçe alındığı belirtilmektedir.

Adım adım başvuru

1. Çevrim içi başvuru: e-İkamet sisteminde (e-ikamet.goc.gov.tr) uygun izin türü seçilir ve form doldurulur. Göç İdaresi Başkanlığına göre başvuru ve randevu ücretsizdir.
2. Harç ve kart bedelinin ödenmesi: Göç İdaresi Başkanlığının açıklamasına göre ilk, geçiş ve uzatma başvurularında harç ve kart bedeli randevu tarihinden önce ödenmelidir.
3. Randevuya gidilmesi: Belirlenen gün ve saatte il göç idaresine gerekli belgelerle gidilir. Göç İdaresi Başkanlığına göre geçerli mazereti olmadan randevuya gelmeyen yabancı hiç başvurmamış sayılır.
4. Müracaat belgesi: Başvurusunu tamamlayana ikamet izni müracaat belgesi verilir. Bu belge başvuru sonuçlanıncaya kadar Türkiye’de kalma hakkı sağlar (Yönetmelik m. 21/9-ç).
5. Eksik belge: Eksik belge yabancıya bildirilir. Bildirimden itibaren otuz gün içinde tamamlanmazsa başvuru işlemden kaldırılır (Yönetmelik m. 22/1).
6. Karar: Başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır (YUKK m. 21/5). Bu süre, belgelerin eksiksiz teslim edildiği tarihten başlar; süre uzarsa yabancıya bilgi verilir (Yönetmelik m. 22/2). Gerekirse yabancıyla görüşme yapılır (Yönetmelik m. 22/3).
7. Kartın teslimi: Olumlu sonuçlanan başvuruda ikamet izni kartı bildirilen adrese gönderilir. Kart yabancının kendisine, velisine, vasisine veya vekâletnamesi bulunan avukatına teslim edilir.

Başvurunun yabancı tarafından bizzat yapılması esastır, ancak yasal temsilci veya vekâletnamesi bulunan avukat aracılığıyla da yapılabilir (Yönetmelik m. 21/4). Göç İdaresi Başkanlığı, ücret karşılığı iş takibi yapan üçüncü kişilerle çalışmadığını ve bu yolla sahte belge üretildiğinin tespit edildiğini duyurmaktadır.

Başvuru sürerken yurt dışına çıkılabilir mi? Müracaat belgesi ve harç makbuzuyla, talep edilen izin süresi içinde kalmak kaydıyla yurt dışına çıkılabilir; on beş gün içinde dönülürse girişte vize aranmaz. On beş günü aşan kalışlarda vize hükümleri uygulanır (Yönetmelik m. 21/9-d).

Vize süresi dolmak üzereyse ne olur? Türkiye içinden yapılacak başvurular yasal kalış süresi bitmeden yapılmalıdır. Yönetmelik, ikamet izni, vize veya vize muafiyeti süresini on güne kadar aşmış olanların başvurularının da alınacağını belirtir (Yönetmelik m. 21/2). Bu tolerans bir hak gibi görülmemeli; süre aşımının harç ve başka sonuçları olabilir.

İzin ne zaman başlar? İkamet izni vize ya da vize muafiyeti süresinin bittiği tarihten, talep hâlinde başvuru tarihinden itibaren başlatılır (Yönetmelik m. 23/1-ç). Yurt dışından alınan izin altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder (YUKK m. 19/1).

İkamet izni nasıl ve ne zaman uzatılır?

Uzatma başvurusu, izin süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her hâlde süre dolmadan önce il göç idaresine yapılır. Kanunun ilgili hükmü şöyledir:

(2) Uzatma başvuruları, ikamet izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda ikamet izni süresi dolmadan önce valiliklere yapılır. İkamet iznini uzatma başvurusunda bulunanlara, harca tabi olmayan bir belge verilir. Bu yabancılar, ikamet izni süreleri sona ermiş olsa dahi haklarında karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye’de ikamet edebilir.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 24/2

Uzatılan ikamet izni, önceki iznin bitiş tarihinden itibaren başlar (YUKK m. 24/3). Her uzatmada yeni bir ikamet izni belgesi düzenlenir ve uzatma başvuruları elektronik ortamda da alınabilir (Yönetmelik m. 23/1-f, g). Göç İdaresi Başkanlığının açıklamasına göre uzatma başvurusunda müracaat belgesi, başvurunun e-İkamet sisteminde tamamlanmasıyla sistem tarafından verilmektedir.

Uzatma başvurusunda da ilk başvurudaki şartlar yeniden değerlendirilir. Örneğin kısa dönem izinde son bir yıl içinde toplam yüz yirmi günden fazla, aile izninde yüz seksen günden fazla yurt dışında kalınmışsa (zorunlu kamu hizmeti, görev, eğitim veya sağlık nedenleri hariç) izin uzatılmaz, verilmişse iptal edilir (Yönetmelik m. 29/1-c, m. 33/1-d).

İkamet izni türü değişirse ne yapılmalı?

İznin verilmesine esas olan gerekçe sona erer ya da yeni bir gerekçe ortaya çıkarsa, yeni kalış amacına uygun ikamet izni istenebilir (YUKK m. 29/1). Yönetmeliğe göre gerekçesi sona eren ve Türkiye’de kalmaya devam edecek yabancı, gerekçenin sona erdiği tarihten itibaren on gün içinde yeni izin için valiliğe başvurmalıdır; mevcut izin, gerekçenin ortadan kalktığı tarih itibarıyla sona erdirilir (Yönetmelik m. 26/1-2). Örneğin boşanan, mezun olan ya da çalışma izni sona eren kişinin bu on günlük süreyi kaçırmaması gerekir. Çalışma izni sona erenlerin on gün içinde yapacakları başvurular da Türkiye içinden alınır (Yönetmelik m. 21/6).

İkamet izni harcı ve kart bedeli ne kadardır?

İkamet izni için iki ayrı ödeme yapılır: ikamet izni belgesinin (kartın) bedeli ve ikamet izni harcı. Kart bedeli tüm yabancılar için aynıdır; harç ise yabancının uyruğuna ve izin süresine göre değişir.

Kart (belge) bedeli: İkamet izni belgesi değerli kâğıttır ve bedeli her yıl belirlenir (Yönetmelik m. 23/1-c). Göç İdaresi Başkanlığının internet sitesinde yer alan bilgiye göre, 24.12.2025 tarihli ve 33117 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği ile belirlenen ve 01.01.2026’dan itibaren geçerli olan ikamet izni belge bedeli 964,00 TL’dir. Bu bedelden hiçbir ülke vatandaşı muaf değildir.

İkamet izni harcı: Harç, 492 sayılı Harçlar Kanunu ve her yıl yayımlanan Harçlar Kanunu Genel Tebliği ile belirlenir. Tutar, karşılıklılık ilkesi gereği ülkeden ülkeye farklıdır; bazı ülkelerin vatandaşları harçtan muaftır. Göç İdaresi Başkanlığına göre ödenecek harç tutarı, başvuru tamamlandığında e-İkamet sistemi tarafından hesaplanır. Bu nedenle kesin tutarı öğrenmenin en güvenilir yolu, başvuru formundaki hesaplamayı ve goc.gov.tr’deki “Belge Bedeli ve Harç Miktarı” sayfasını kontrol etmektir. Türk okul veya fakültelerinde okuyan öğrencilere ikamet izni harçsız düzenlenir (Yönetmelik m. 35/3).

Kart kaybolur, çalınır veya yıpranırsa yeni kart düzenlenir; bu durumda kart bedelinin tamamı, harcın ise yarısı alınır (Yönetmelik m. 23/4).

İkamet izni hangi hâllerde reddedilir, uzatılmaz veya iptal edilir?

İkamet izni; kanunda aranan şartlar baştan yoksa verilmez, sonradan ortadan kalkarsa iptal edilir, süresi bittiğinde şartlar devam etmiyorsa uzatılmaz. Kısa dönem ikamet izni için Kanunun 33. maddesi şöyledir:

(1) Aşağıdaki hâllerde kısa dönem ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi bitenler uzatılmaz:
a) 32 nci maddede aranan şartlardan birinin veya birkaçının yerine getirilmemesi veya ortadan kalkması
b) İkamet izninin, veriliş amacı dışında kullanıldığının belirlenmesi
c) (Mülga: 28/7/2016-6735/27 md.)
ç) Hakkında geçerli sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 33/1

Diğer izin türleri için de benzer hükümler vardır. Aşağıdaki tablo başlıca sebepleri bir araya getirir:

İzin türü	Başlıca ret, uzatmama ve iptal sebepleri	Dayanak
Kısa dönem	Şartların bulunmaması veya ortadan kalkması; iznin amacı dışında kullanılması; geçerli sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı; son bir yılda toplam 120 günden fazla yurt dışında kalma	YUKK m. 33, Yönetmelik m. 29
Aile	Destekleyici veya aile üyesi şartlarının bulunmaması; iznin amacı dışında kullanılması; geçerli sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı; anlaşmalı evlilik; son bir yılda toplam 180 günden fazla yurt dışında kalma	YUKK m. 36–37, Yönetmelik m. 33
Öğrenci	Şartların bulunmaması; öğrenimin sürdürülemeyeceğine dair kanıt; iznin amacı dışında kullanılması; geçerli sınır dışı etme kararı veya giriş yasağı	YUKK m. 40
Uzun dönem	Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit; kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalma	YUKK m. 45
İnsani	İzni zorunlu kılan şartların ortadan kalkması	YUKK m. 47
İnsan ticareti mağduru	Faillerle kendi girişimiyle yeniden bağ kurma; Yönetmeliğe göre yükümlülüklere uymama veya mağdur olmadığının anlaşılması	YUKK m. 49/2, Yönetmelik m. 46

Bunlara ek olarak tüm başvurular için şu kurallar önemlidir:

• Ödenmemiş kamu borçları ve yargılama giderleri başvurunun reddine yol açar (Yönetmelik m. 22/10).
• Başvurusu reddedilen veya izni iptal edilen yabancı altı ay içinde yeniden başvurursa, yeni bir talep gerekçesi sunması istenir (Yönetmelik m. 21/10). Göç İdaresi Başkanlığı bu kuralı, ret hâlinde altı ay içinde aynı kalış amacıyla başvuru yapılamayacağı şeklinde açıklamaktadır.
• Yurt dışında kalma nedeniyle iptal edilen izinler için yeni gerekçe istenmez; Türkiye’de bulunan yabancı iptalin tebliğinden itibaren on gün içinde yeniden başvurabilir. Bu durumda tek giriş vize harcı ve iptal tarihinden başvuruya kadar geçen sürenin ikamet harcı bir kat fazlasıyla alınır (Yönetmelik m. 21/11-12).

İdare kararı verirken neleri gözetmelidir? Kanun, Türkiye içinden yapılan taleplerin reddi, uzatılmaması veya iptali sırasında yabancının Türkiye’deki aile bağlarının, ikamet süresinin, menşe ülkedeki durumunun ve çocuğun yüksek yararının göz önünde bulundurulmasını ve gerektiğinde kararın ertelenebilmesini öngörür:

(1) Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, ikamet izninin uzatılmaması veya iptali ile bu işlemlerin tebliği valiliklerce yapılır. Bu işlemler sırasında, yabancının Türkiye’deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar göz önünde bulundurulur ve ikamet iznine ilişkin karar ertelenebilir.
(2) İkamet izni talebinin reddi, iznin uzatılmaması veya iptali, yabancıya ya da yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Tebligatta, yabancının karara karşı itiraz haklarını etkin şekilde nasıl kullanabileceği ve bu süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükleri de yer alır.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 25

Yönetmelik, kararın icrası ertelenen yabancıya harca tabi olmayan ve Türkiye’de bir ay kalma hakkı sağlayan bir belge verileceğini, durumun devam etmesi hâlinde bu belgenin birer aylık sürelerle uzatılabileceğini düzenler (Yönetmelik m. 22/18).

Ret veya uzatmama kararından sonra Türkiye’de ne kadar kalınabilir?

İkamet izni uzatılmayan veya talebi reddedilen yabancıya, Türkiye’de en fazla on gün kalma imkânı tanıyan, harca tabi olmayan bir belge verilir. Bu kural Yönetmelikte şöyle düzenlenmiştir (Yönetmelik m. 22/11):

(11) Süresi biten ikamet izninin uzatılmaması ya da ikamet izni talebinin reddi halinde yabancıya harca tabi olmayan, şekli ve içeriği Genel Müdürlük tarafından belirlenen, Türkiye’de sadece on güne kadar kalma imkânı tanıyan belge verilir.

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m. 22/11

Kanun da bu on günlük süreye bağlı bir sonuç öngörür. Sınır dışı etme kararı alınacaklar arasında şu yabancılar sayılmıştır:

j) İkamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 54/1-j

İkamet izni iptal edilen yabancılar ise doğrudan sınır dışı etme kararı alınacaklar arasında sayılmıştır (YUKK m. 54/1-f). Sınır dışı etme kararı alınan kişiye, kararda belirtilmek kaydıyla, ülkeyi terk etmesi için kural olarak on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır ve kendisine harca tabi olmayan bir Çıkış İzin Belgesi verilir (YUKK m. 56). Kaçma riski, sahte belge kullanma veya kamu düzeni açısından tehdit gibi hâllerde bu süre tanınmaz.

Bu yazının konusu ikamet izni kararlarıdır. İzin süresini aşmanın (vize veya ikamet ihlalinin) harç, para cezası ve giriş yasağı gibi sonuçları ayrı bir yazının konusudur. Sınır dışı etme kararları ve bunlara karşı yedi günlük özel dava yolu da ayrı bir yazıda ele alınmaktadır.

Ret, uzatmama veya iptal kararına karşı hangi yollara başvurulabilir?

İkamet izni kararlarına karşı başlıca yol, kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açmaktır. Dava açmadan önce isteğe bağlı olarak idareye başvurmak da mümkündür. Dava açmak kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmadığı için, Türkiye’de kalmaya devam etmek isteyen kişinin yürütmenin durdurulmasını da istemesi gerekir.

Kanunda özel bir itiraz yolu var mı?

Hayır. YUKK’da itiraz ve yargı yolunu düzenleyen 80. madde, uluslararası koruma işlemlerine ilişkindir; ikamet izni kararlarına uygulanmaz. Sınır dışı etme kararları için öngörülen yedi günlük dava süresi de (YUKK m. 53/3) yalnızca sınır dışı etme kararları içindir. İkamet izni talebinin reddi, iznin uzatılmaması ve iptali için Kanunda ayrı bir dava süresi gösterilmediğinden, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun (kısaca İYUK) genel hükümleri uygulanır.

İdareye başvuru (isteğe bağlı)

Dava açmadan önce, dava açma süresi içinde, işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan istenebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur (İYUK m. 11/1). Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Ret veya cevapsızlık hâlinde dava süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder; başvuruya kadar geçen süre hesaba katılır (İYUK m. 11/2-3). Bu başvuru zorunlu değildir; doğrudan dava açılabilir.

İptal davası: süre, görevli ve yetkili mahkeme

Madde 7 – 1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 7/1

Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m. 7/2-a). Tatil günleri süreye dâhildir; ancak son gün tatile rastlarsa süre, izleyen ilk çalışma gününün bitimine kadar uzar (İYUK m. 8/2). YUKK’a göre tebligatlar 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır (YUKK m. 100/1).

• Görevli mahkeme: İdare mahkemesidir.
• Yetkili mahkeme: Özel bir hüküm bulunmadığı için, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m. 32/1). Kararı hangi ilin valiliği (il göç idaresi) verdiyse, o ilin bağlı olduğu idare mahkemesi yetkilidir.
• Birden fazla idare mahkemesi olan yerler: YUKK’un uygulanmasından doğan davaların hangi idare mahkemesinde görüleceğini Hâkimler ve Savcılar Kurulu belirler (YUKK m. 101/1). Bu nedenle birden fazla idare mahkemesi bulunan büyük şehirlerde davanın hangi mahkemede görüleceği HSK kararına göre belirlenir.

Kısa dönem ikamet izni davalarına özgü usul kuralları

2024 yılında 7533 sayılı Kanunla YUKK’un 31. maddesine eklenen yedinci fıkra, kısa dönem ikamet izni başvurusunun reddi ve kısa dönem ikamet izninin iptali kararlarına karşı açılan davalarda yargılamayı hızlandıran özel kurallar getirmiştir:

(7) (Ek:21/11/2024-7533/35 md.) Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı tarafından, kısa dönem ikamet izni başvurusunun reddi ya da kısa dönem ikamet izninin iptali kararlarına karşı, mahkemeye yapılan başvurularda savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamaması halinde, 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 26 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen süre iki ay olarak uygulanır. Duruşma yapılması mahkemenin takdirine bağlıdır.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 31/7

Bu hükmün okur açısından anlamı şudur: Dosyanın tekemmülü, davanın karara hazır hâle gelmesidir. Normalde davacıya idarenin savunmasına cevap verme imkânı tanınır. Bu davalarda ise idare savunma verdiğinde ya da savunma süresi geçtiğinde dosya karara hazır sayılır. Ayrıca davacının dilekçede gösterdiği adrese tebligat yapılamazsa dosya işlemden kaldırılır. İYUK’ta yeni adresin bildirilmesi için öngörülen bir yıllık süre (İYUK m. 26/3) bu davalarda iki ay olarak uygulanır. Bu süre içinde yeni adres bildirilmezse dava açılmamış sayılır. Dolayısıyla dava dilekçesinde güncel ve ulaşılabilir bir adres göstermek ve adres değişikliğini mahkemeye hemen bildirmek büyük önem taşır. Hüküm yalnızca kısa dönem ikamet izninin reddi ve iptali kararlarına karşı açılan davalara uygulanır; aile, öğrenci veya uzun dönem izinlere ilişkin davalarda İYUK’un genel kuralları geçerlidir.

Yürütmenin durdurulması

İdari yargıda dava açılması, dava edilen işlemin uygulanmasını durdurmaz (İYUK m. 27/1). Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (İYUK m. 27/2). Bu nedenle ikamet izni ret veya iptal kararına karşı açılan davada, Türkiye’de kalmaya devam edebilmek için dava dilekçesinde yürütmenin durdurulmasının ayrıca istenmesi ve aile bağları, çocukların okulu, iş ve tedavi gibi telafisi güç zararların somut olarak gösterilmesi gerekir. Yürütmenin durdurulması isteği hakkındaki karara, tebliğden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir (İYUK m. 27/7).

İstinaf ve temyiz

İdare mahkemesinin kararına karşı, tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir (İYUK m. 45/1). Bölge idare mahkemelerinin temyize açık olmayan kararları kesindir (İYUK m. 45/6). İkamet izni davaları, Danıştayda temyiz edilebilecek davalar arasında sayılmamıştır (İYUK m. 46/1). 31.07.2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunla eklenen hükme göre, bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırarak yeniden verdiği kararlar kural olarak temyiz edilebilir; ancak YUKK’tan kaynaklanan davalar bu imkânın açıkça dışında bırakılmıştır:

2. (Ek:16/7/2026-7589/6 md.) Birinci fıkra kapsamında olmayan davalarda bölge idare mahkemesinin istinaf kanun yolu incelemesinde ilk derece mahkemesi kararını kaldırması üzerine yeniden verdiği kararlar, tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir. Ancak, aşağıda sayılan dava ve işler bakımından kaldırma kararı üzerine yeniden bir karar verilmiş olsa dahi temyiz yoluna başvurulamaz:
(…)
d) 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun uygulanmasından kaynaklanan davalar.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 46/2

Buna göre ikamet izni davalarında bölge idare mahkemesinin istinaf üzerine verdiği karar kesindir. Bu aşamadan sonra hak ihlali iddiası varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gündeme gelebilir; Anayasa Mahkemesinin bu alandaki yaklaşımına aşağıda değiniyorum.

Aşama	Süre	Başlangıç	Dayanak
Uzatma başvurusu	Bitime 60 gün kala başlar, süre dolmadan yapılır	İzin bitiş tarihi	YUKK m. 24/2
Gerekçesi sona erenin yeni izin başvurusu	10 gün	Gerekçenin sona erdiği tarih	Yönetmelik m. 26/1
Başvurunun sonuçlandırılması	En geç 90 gün	Belgelerin eksiksiz teslimi	YUKK m. 21/5, Yönetmelik m. 22/2
Eksik belgelerin tamamlanması	30 gün	Eksikliğin bildirimi	Yönetmelik m. 22/1
Ret veya uzatmama sonrası kalış belgesi	En fazla 10 gün	Kararın bildirimi	Yönetmelik m. 22/11
İsteğe bağlı idari başvuru	Dava süresi içinde; cevap için 30 gün	Tebliğ	İYUK m. 11
İptal davası	60 gün	Tebliği izleyen gün	İYUK m. 7
Yürütmenin durdurulması kararına itiraz	7 gün	Kararın tebliği	İYUK m. 27/7
İstinaf	30 gün	İlk derece kararının tebliği	İYUK m. 45/1
Kısa dönem izin davasında yeni adres bildirimi	2 ay	Dosyanın işlemden kaldırılması	YUKK m. 31/7

Mahkemeler ikamet izni kararlarını nasıl denetliyor?

Yargı kararları iki çizgiyi birlikte koruyor: Devletin yabancıların ülkede kalışı konusunda geniş bir takdir yetkisi bulunduğu kabul ediliyor; ancak idarenin ret veya iptal gerekçesinin somut ve doğru olgulara dayanması bekleniyor. Aşağıda HUKBİS karar arşivinde tam metnini okuduğum kararlardan örnekler veriyorum. Bu kararların önemli bir kısmı istinaf sisteminden önce açılmış davalarda Danıştayın temyiz incelemesi sonucunda verilmiştir. Bugün benzer davalar bölge idare mahkemelerinde kesin olarak sonuçlandığından, uygulamanın bölgeden bölgeye farklılaşabileceğini de hatırlatmak isterim.

1. Giriş yasağı gerekçesi, işlem tarihinde gerçekten bulunmalıdır

Danıştay 10. Dairesinin 20.10.2021 tarihli, 2016/938 E., 2021/4947 K. sayılı kararına konu olayda, aile ikamet izniyle annesinin yanında kalan bir yabancının kısa dönem izne geçiş başvurusu, hakkında giriş yasağı bulunduğu gerekçesiyle reddedilmişti. Oysa dosyadaki belgelerden giriş yasağının yıllar önce kaldırıldığı ve kişiye sonradan aile ikamet izni de verildiği anlaşılıyordu. Daire, önce kuralı hatırlatmıştır: “ilgili yabancı hakkında geçerli sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması durumunun ikamet izni verilmesine engel olduğu anlaşılmaktadır”. Ardından somut olayda “işlem tarihi itibarıyla davacı hakkında yurda giriş yasağı bulunmadığı açıktır” diyerek davayı reddeden ilk derece kararını bozmuştur. Bu karar, ret gerekçesindeki giriş yasağı veya tahdit kaydının güncel durumunun mutlaka kontrol edilmesi gerektiğini gösteriyor.

2. Adreste bulunamama tek başına yeterli olmayabilir

Danıştay 10. Dairesinin 25.11.2020 tarihli, 2016/12017 E., 2020/5407 K. sayılı kararında, turizm amaçlı ikamet izni başvurusu, yabancının bildirdiği adreste bulunamadığı gerekçesiyle reddedilmişti. İdare mahkemesi, kısa dönem iznin diğer şartları incelenmeden ve “yeterli inceleme ve araştırma yapılmaksızın davacının verdiği adreste bulunamadığından bahisle talebinin doğrudan reddedilmesine ilişkin tesis edilen işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı” gerekçesiyle işlemi iptal etmiş, Danıştay bu kararı oy çokluğuyla onamıştır. Karşı oyda ise adreste yapılan araştırmalarda yabancının çevrede hiç tanınmadığının tespit edildiği belirtilerek işlemin hukuka uygun olduğu görüşü savunulmuştur. Karar, adres şartının ciddi bir şart olduğunu, ancak idarenin tespitlerinin yeterli araştırmaya dayanması gerektiğini gösteriyor.

3. Anlaşmalı evlilik tespiti somut delile dayanmalıdır

Aile ikamet izni davalarında en sık tartışılan konu, evliliğin sırf ikamet izni almak için yapılıp yapılmadığıdır. Danıştay 10. Dairesinin 10.06.2021 tarihli, 2016/2192 E., 2021/3234 K. sayılı kararında, idarenin tutanağı Ağustos ayında İstanbul’daki adreste düzenlediği, eşlerin ise yazları eşin memleketinde yaşadıklarını belirttiği bir olay söz konusuydu. Daire, idarenin anlaşmalı evlilik tespiti üzerine işlem yapabileceğini kabul etmekle birlikte, “evliliğin anlaşmalı bir evlilik olduğu hususundaki tespitin somut bilgi ve belgelere dayalı olması gerektiği de açıktır” demiş ve yeterli araştırma yapılmadan verilen ret kararını iptal eden ilk derece kararını onamıştır.

Aynı Dairenin 17.05.2021 tarihli, 2016/2383 E., 2021/2314 K. sayılı kararında ise sonuç farklıdır. Bu olayda komşular Türk vatandaşı eşi hiç görmediklerini söylemiş, eşler ayrı ayrı yapılan görüşmelerde birbiriyle çelişen cevaplar vermişti. Daire, “idarece anlaşmalı evlilik yaptığı tespit edilen yabancılar hakkında bu sebeple işlem tesis edilmesine hukuki bir engel bulunmadığı anlaşılmaktadır” diyerek işlemi iptal eden ilk derece kararını bozmuştur. İki karar birlikte okunduğunda belirleyici olanın, idarenin tespitlerinin ne kadar somut ve tutarlı olduğu olduğu görülüyor.

4. Kamu düzeni gerekçesinde idarenin takdir yetkisi geniştir

Danıştay 10. Dairesinin 25.05.2022 tarihli, 2020/6944 E., 2022/2760 K. sayılı kararı, YUKK’tan önce yürürlükte olan 5683 sayılı Kanun dönemine ait bir olaya ilişkindir. Hakkında istihbari bilgi bulunan ve yürütülen soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına karar verilen bir yabancının ikamet izni uzatılmamıştı. Daire, “davacı hakkında herhangi bir mahkumiyet kararı verilmemiş olmasının, kamu güvenliğini ve esenliğini korumakla görevli ve yetkili olan idarenin” yabancıların ülkede kalmasına ilişkin takdir yetkisini ortadan kaldırmayacağını belirterek işlemi iptal eden kararı bozmuştur. Karar eski kanun dönemine ait olsa da, ceza soruşturmasının kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanmasının ikamet izni davasını kendiliğinden kazandırmadığını gösteren bir örnektir.

5. Anayasa Mahkemesi: aile bağları ile kamu yararı arasında denge

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümünün 11.12.2024 tarihli Betoul Faikoglu kararında (B. No: 2020/37084), Türkiye’de doğup büyüyen yetişkin bir yabancının uzun dönem ikamet izni talebi kamu güvenliği gerekçesiyle reddedilmişti. Mahkeme, devletin bu alandaki takdir yetkisinin geniş olduğunu vurgulamış, bununla birlikte “ikamet izni uzatılmayan yabancının ülkede güçlü ailevi bağlara sahip olduğu durumlarda aile hayatı ile ikamet izni uzatma talebinin reddedilmesi kararı bağlamında gözetilen kamusal menfaat arasında adil bir denge kurulması gerekmektedir” demiştir. Somut olayda ise yetişkin başvurucunun anne ve babasına bağımlı olduğunu ve özel hayatına yönelik ağır külfeti somut olarak ortaya koyamadığını belirterek başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun bulmuştur. Bu karar, aile bağlarına dayanan itirazlarda bağların somut belgelerle ortaya konmasının önemini gösteriyor.

6. İkamet izni davası ile sınır dışı etme davası bağlantılıdır

Danıştay 10. Dairesinin 21.02.2024 tarihli, 2024/722 E., 2024/273 K. sayılı kararında, ikamet izni uzatma başvurusu reddedildikten sonra on gün içinde çıkış yapmadığı için sınır dışı etme kararı alınan bir yabancının iki ayrı ilde açtığı davalar söz konusuydu. Danıştay, “ikamet iznine ilişkin davada verilecek kararın sınır dışı etme işleminin yargısal denetimi kapsamında göz önünde bulundurulacağı” sonucuna vararak davalar arasında bağlantı bulunduğuna ve ikisinin aynı mahkemede görülmesine karar vermiştir. Bu karar, ikamet izni davasının sonucunun sınır dışı etme sürecini doğrudan etkileyebildiğini gösteriyor.

Uygulamada sık yapılan hatalar nelerdir?

• Uzatma başvurusunu son güne bırakmak: Sistemsel bir aksaklık ya da eksik ödeme, başvurunun süresi geçtikten sonra yapılmış sayılmasına yol açabilir. Altmış günlük pencere açılır açılmaz başvurmak daha güvenlidir.
• Randevuya gitmemek: Göç İdaresi Başkanlığına göre geçerli mazeret olmadan randevuya gidilmezse başvuru hiç yapılmamış sayılır.
• Adres bildirimini ihmal etmek: Adres değişikliğinin yirmi iş günü içinde bildirilmemesi, idarenin bildirilen adreste yaptığı araştırmanın olumsuz sonuçlanmasına yol açabilir. Tebligatların ulaşmaması da dava sürelerinin kaçırılmasına neden olur.
• Kalış amacı değiştiği hâlde eski izinle devam etmek: Boşanma, mezuniyet, çalışma izninin sona ermesi gibi durumlarda on gün içinde yeni izne başvurmak gerekir. İzin amacı dışında kullanılırsa iptal sebebi oluşur.
• Yurt dışında kalış sürelerini takip etmemek: Kısa dönem izinde son bir yılda 120 günü, aile izninde 180 günü aşan yurt dışı kalışlar iptal sebebidir. Uzun dönem iznin hesabında da kesinti kuralları vardır.
• Kamu borçlarını ödememek: Önceki ihlallerden doğan harçlar, idari para cezaları ve yargılama giderleri ödenmeden yapılan başvuru reddedilir.
• Yürütmenin durdurulmasını istememek: Dava açmak tek başına ülkede kalma hakkı sağlamaz. Yürütmenin durdurulması istenmezse ret veya iptal kararı uygulanmaya devam eder.
• Aracılara itibar etmek: Göç İdaresi Başkanlığı üçüncü kişilerle çalışmadığını ve sahte belge üretildiğini duyurmaktadır. Sahte belge kullanımı ret, iptal ve sınır dışı etme sebebidir (YUKK m. 7/1-a, YUKK m. 54/1-c).

Örnek olaylar

Aşağıdaki örnekler kurgudur; yalnızca sürelerin nasıl işlediğini göstermek için hazırlanmıştır.

Örnek 1 (kurgu): Uzatma başvurusunun zamanı

A’nın kısa dönem ikamet izni 15.03.2027’de sona erecektir. A, iznin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren, yani 14.01.2027 civarından itibaren e-İkamet üzerinden uzatma başvurusu yapabilir. Başvurusunu en geç izin süresi dolmadan önce tamamlamalıdır. A, 01.03.2027’de başvurusunu tamamlarsa kendisine verilen belgeyle, izin süresi sona erse bile hakkında karar verilinceye kadar Türkiye’de kalabilir (YUKK m. 24/2). Uzatma kabul edilirse yeni izin 15.03.2027’den itibaren başlar (YUKK m. 24/3).

Örnek 2 (kurgu): Ret kararına karşı dava süresi

B’nin aile ikamet izni uzatma başvurusu reddedilmiş ve karar kendisine 10.02.2027’de tebliğ edilmiştir. B’ye en fazla on gün kalma imkânı veren bir belge verilir; bu süre 20.02.2027 civarında dolar. Altmış günlük dava süresi tebliği izleyen gün olan 11.02.2027’de başlar ve 11.04.2027’de biter. Bu gün pazar olduğu için süre, 12.04.2027 pazartesi günü mesai bitimine kadar uzar (İYUK m. 8/2). Ancak B, on günlük süre içinde çıkış yapmazsa hakkında sınır dışı etme kararı alınabileceğinden (YUKK m. 54/1-j), davayı altmış günün sonuna bırakmak yerine hızla açması ve yürütmenin durdurulmasını istemesi kendi yararına olur.

Örnek 3 (kurgu): İdareye başvurunun süreye etkisi

C’nin kısa dönem ikamet izni iptal edilmiş, karar 01.06.2027’de tebliğ edilmiştir. C, tebliğden yirmi gün sonra, 21.06.2027’de valiliğe başvurarak kararın geri alınmasını ister. Bu başvuru dava süresini durdurur. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır; o tarihten itibaren dava süresi yeniden işlemeye başlar ve C’nin kırk günlük süresi kalmıştır (İYUK m. 11). Bu davada kısa dönem izne ilişkin özel usul kuralları da uygulanır (YUKK m. 31/7).

Sık sorulan sorular

Turist olarak 90 gün kaldım. Çıkmadan ikamet iznine başvurabilir miyim?

Evet. Türkiye içinden yapılacak başvuruların yasal kalış süresi bitmeden yapılması gerekir (Yönetmelik m. 21/2). Başvurusunu tamamlayana verilen müracaat belgesi, başvuru sonuçlanıncaya kadar kalma hakkı sağlar. Vize muafiyeti süresi dolduktan sonra başvurmak harç ve ihlal sonuçları doğurabilir.

Kısa dönem ikamet izni en fazla kaç yıl için verilir?

Kanuna göre her defasında en fazla iki yıl için verilebilir. Yatırımcılar ve KKTC vatandaşları için bu süre beş yıla kadar çıkabilir (YUKK m. 31/2, 31/5). İdare talebe ve gerekçeye göre daha kısa süreli izin verebilir.

Türk vatandaşıyla evliyim. Aile ikamet izni için eşimin bir yıl ikamet şartı aranır mı?

Hayır. Bir yıl ikamet şartı, destekleyicinin yabancı olduğu durumlar içindir. Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar hakkında bu şart uygulanmaz (YUKK m. 35/2). Gelir, barınma, sağlık sigortası ve adli sicil şartları ise aranır.

Başvurum reddedildi. Hemen yeniden başvurabilir miyim?

Ret veya iptalden sonraki altı ay içinde yeniden başvuruda yeni bir talep gerekçesi sunmanız istenir (Yönetmelik m. 21/10). Yasal kalış süreniz devam ediyorsa farklı bir amaçla başvuru mümkündür. Ret kararına karşı ayrıca altmış gün içinde dava açılabilir.

Ret kararına karşı dava açarsam Türkiye’de kalabilir miyim?

Dava açmak kararı kendiliğinden durdurmaz (İYUK m. 27/1). Kalmaya devam edebilmek için mahkemeden yürütmenin durdurulması kararı alınması gerekir. Mahkeme bunun için telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık şartlarını birlikte arar.

İkamet izni davasında Danıştaya gidilebilir mi?

Kural olarak hayır. İdare mahkemesi kararına karşı bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir. YUKK’tan kaynaklanan davalar temyiz edilebilecek davalar arasında değildir ve 31.07.2026’dan itibaren bölge idare mahkemesinin kaldırma üzerine yeniden verdiği kararlar için de temyiz yolu açıkça kapatılmıştır (İYUK m. 46/2-d).

Uzun dönem ikamet izni için sekiz yılı hesaplarken öğrencilik yılları sayılır mı?

Yarısı sayılır. Öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin tamamı hesaba katılır (YUKK m. 28/2). İnsani ikamet izniyle geçen süreler ise sayılmaz.

Başka bir ile taşındım. İkamet iznim geçerli mi?

Başka bir ildeki adrese taşınan yabancı, yeni ilde ikamet izni almak için en geç yirmi iş günü içinde başvurmalıdır. İzin türü değişmiyorsa harcı ödenmiş süre için yeniden harç alınmaz (Yönetmelik m. 23/3).

İkamet izni kartım kayboldu. Ne yapmalıyım?

Göç İdaresi Başkanlığına göre önce kolluk aracılığıyla kayıp tutanağı tutturulmalı, sonra biyometrik fotoğraf ve adres kayıt belgesiyle il göç idaresine başvurulmalıdır. Yeni kart için kart bedelinin tamamı, harcın yarısı alınır (Yönetmelik m. 23/4).

Kaynakça

1. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, m. 3, 7, 19–49, 53–56, 100, 101 (RG 11.04.2013, S. 28615; güncel metin: mevzuat.gov.tr, 7547 sayılı Kanunla yapılan değişikliğe kadar işlenmiş hâli)
2. 7533 sayılı Dahiliye Memurları Kanunu ve Bazı Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, m. 35 (RG 30.11.2024, S. 32738)
3. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, m. 10, 19–46, geçici m. 1 (RG 17.03.2016, S. 29656; değişiklikler: RG 30.07.2019, S. 30847 ve RG 13.08.2022, S. 31922)
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 7, 8, 11, 26, 27, 32, 45, 46 (RG 20.01.1982, S. 17580; güncel metin: mevzuat.gov.tr)
5. 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, m. 5, 6 (RG 31.07.2026, S. 33326)
6. T.C. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı, “İkamet Genel Bilgiler”, “İkamet İzni Çeşitleri”, “Belge Bedeli ve Harç Miktarı” ve “İkamet Sıkça Sorulan Sorular” sayfaları (goc.gov.tr, erişim 21.10.2026)
7. Danıştay 10. Daire, 20.10.2021 tarihli, 2016/938 E., 2021/4947 K.
8. Danıştay 10. Daire, 25.11.2020 tarihli, 2016/12017 E., 2020/5407 K.
9. Danıştay 10. Daire, 10.06.2021 tarihli, 2016/2192 E., 2021/3234 K.
10. Danıştay 10. Daire, 17.05.2021 tarihli, 2016/2383 E., 2021/2314 K.
11. Danıştay 10. Daire, 25.05.2022 tarihli, 2020/6944 E., 2022/2760 K.
12. Danıştay 10. Daire, 21.02.2024 tarihli, 2024/722 E., 2024/273 K. (bağlantı kararı)
13. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, Betoul Faikoglu Başvurusu, B. No: 2020/37084, 11.12.2024